Shteti do të paguajë 60 milionë euro për 150 autobusë të rinj elektrikë - 57 milionë për automjetet dhe tre milionë për stacionet e mbushjes. Hulumtimi i ri i Qendrës për Komunikime Qytetare (QKQ) tregon se autobusët do të marrin 66 pasagjerë: 20 vende më pak se autobusët që Qyteti i Shkupit bleu herën e fundit dhe 30 më pak se ata që i dhuroi Bashkimi Evropian.

Nga rivalë në partnerë

Prokurimi u zhvillua tri herë brenda 15 muajve. Në tenderin e dytë hungarezja „Ikarus Electric“ dhe kinezja „Zhongtong Bus Holding“ u paraqitën si konkurrente. Në të tretin dorëzuan ofertë të përbashkët - dhe e fituan tenderin. Në konsorciumin fitues si nënkontraktor për stacionet e mbushjes është edhe EVN Maqedonia, ndërsa mbushësit do t'i prodhojë filiali gjerman i kompanisë kineze „Sungrow Power Supply“.

Sipas QKQ-së, me çdo anulim ofertuesit mësonin çmimet dhe ofertat e konkurrentëve, gjë që e rriste rrezikun e koordinimit mes tyre. Oferta fituese nuk ishte më e ulëta - u zgjodh pasi u refuzuan dy oferta më të lira. „Kombinimi i përsëritjes së tenderit, ndryshimeve të kushteve, përbërjes së ndryshueshme të ofertuesve dhe mungesës së arsyetimit për ndryshimet në përshkrimin e autobusëve dhe mbushësve krijon rrezik të shtuar për favorizim dhe kufizim të konkurrencës“, thonë nga QKQ. Ministria e Transportit, shtojnë ata, nuk ua dorëzoi dokumentet e kërkuara, mes tyre edhe analizën mbi bazën e së cilës u ndryshua dokumentacioni i tenderit.

Nga Ministria u përgjigjën se procedura ishte publike, transparente dhe në përputhje me Ligjin për prokurimet publike, dhe se përmes ankandit elektronik u arrit çmimi për njësi prej 321.958 eurosh pa TVSH për autobus. Sipas specifikimeve të tyre, automjetet do të kenë së paku 33 ulëse dhe kapacitet të përgjithshëm prej 67 pasagjerësh. Si krahasim të përshtatshëm ata përmendin Zagrebin, ku u blenë 62 autobusë elektrikë për 56,8 milionë euro.

Zagrebi është krahasim interesant, por nuk është përgjigje e pyetjes. Nëse procedura ishte aq transparente, pse dokumentet nuk iu dhanë organizatës qytetare që i kërkoi? Transparenca që ekziston vetëm në kumtesë, e jo edhe në arkiv, nuk është transparencë.

Sallë me çmim të dyfishtë, fushë që nuk ekziston

QKQ analizoi edhe dy raste të tjera. Kontrata fillestare për sallën sportive „Xhekson“ në Shtip ishte rreth 1,1 milionë euro, me kufizim ligjor që punët shtesë dhe të paparashikuara të mos kalojnë 20 përqind, pra rreth 220.000 euro. Në vend të aneksit, Komuna e Shtipit shpalli tender të ri për „punë shtesë dhe të paparashikuara“ me vlerë rreth 1,25 milionë euro me TVSH - më shumë se vetë kontrata fillestare. Ofertë dorëzoi vetëm firma që tashmë e ndërtonte sallën, „Sandra Inxhenering“.

Rasti i tretë është fusha e futbollit në Çegran. Kontrata e marsit 2023 ishte rreth 112.000 euro dhe parashikonte bar të ri, tribuna të rindërtuara, ujitje dhe ndriçim. Janë paguar rreth 70.000 euro. Gati tre vjet më vonë, sipas QKQ-së, në terren nuk ka objekt funksional futbolli, punimet kanë ngecur që nga gjysma e dytë e vitit 2025, ndërsa kontrata ndërkohë ka skaduar. Ministria e Sportit nuk u përgjigj nëse ka ndërmarrë masa për shkak të vonesës.

Institucionet janë të ndryshme, por skema përsëritet: paratë largohen, kontrolli vonohet, ndërsa përgjigjet nuk vijnë. Shkupjanët do të udhëtojnë me autobusë me më pak vende, në Shtip vlera e punimeve në sallë shkoi mbi dyfishin e kontratës fillestare, ndërsa Çegrani ka kontratë, pagesë dhe terren bosh. Kush do të mbajë përgjegjësi - apo sërish do të presim që ndonjë organizatë qytetare të na tregojë çfarë bleu shteti me paratë publike?