Bugün her büyük yapay zeka sistemi - OpenAI'den Google'a, Anthropic'e kadar - özel bir şirkete ait. Kar amacı gütmeyen bir kuruluş, tam da bu cümleyi yeniden yazmak istiyor. Fikir sade ve iddialı: herkese açık, ücretsiz kamusal yapay zeka altyapısı - bir zamanlar internetin kendisi gibi.

Kuruluşun adı Current AI ve arkasında Silikon Vadisi değil - Paris duruyor. Fransız hükümeti onu 100 milyon dolarla başlattı, ardından Ford ve MacArthur vakıfları, DeepMind ve Salesforce katıldı ve toplam miktar 400 milyona çıktı. „Onlar yatırımcı değil, finansör“, diyor icra direktörü Ayah Bdeir. Fark makyaj değil - yatırımcı getiri ister, finansör ise kamusal kalan bir sonuç ister.

Bu neden Balkanlar için bir hikâye? Çünkü dünyadaki dillerin yarısı yok olma yolunda ve büyük modeller neredeyse yalnızca İngilizceyle besleniyor. Dili büyük şirketler için yeterince „kârlı“ olmayan her halk, her şeyi değiştirmeyi vaat eden teknoloji için görünmez hale geliyor. Makedonca, Arnavutça, her küçük dil - aynı mantık geçerli.

Mozilla'da eski yapay zeka strateji şefi olan Bdeir keskin bir çizgi çekiyor. „Büyük firmalar pazarlarını genişletmek için çok dilli modeller kuruyor“, diyor, „rızaya ya da bağlama bakmaksızın.“ Acıtan bir örnek: yerli diller için, misyoner İncil çevirileri, topluluklar herhangi bir kural koymadan çok önce eğitim verisine dönüşüyor.

İlk para çoktan dağıtıldı - Kenya, Lübnan ve Amazon'un Brezilya kısmındaki dört kuruluşa 3,2 milyon dolar. Kenya'da 50'den fazla Afrika dili için yapay zeka verisi kuruluyor; Lübnan'da Arap kültürel tarihi, teknoloji devlerinin değil toplulukların kontrol ettiği veri tabanlarında dijitalleştiriliyor. Geçen ay Cenevre'de, Hugging Face, Mozilla ve MIT Media Lab'i içeren bir koalisyon tarafından yedi haftada kurulan açık bir sohbet botu yayınlandı.

„Ölçek her zaman ölçüt değildir. Bu, büyük firmaların paradigmasıdır“, diyor Bdeir. Tüm girişimin üzerinde asılı duran soru, 400 milyonun tek bir eğitim çalışmasına o kadar harcayan şirketlere karşı durup duramayacağı. Ama sorunun kuruluşu bile - veri kimin, dil kimin, kim karar veriyor - büyüklerin çoktan sormayı bıraktığı bir şey.