Yirmi yıl. Kalkandelen, Saat Kulesi'nin yenilenmesinin başlamasını bu kadar bekledi. Şimdi nihayet kazılıyor - Türkiye'nin Konya şehrinden gelen 200.000 euroluk bağışla.

Temeller açıkta, gabari belirlendi ve şimdi işlerin başlaması için alanın altından geçen yeraltı altyapı şebekesinin taşınması bekleniyor. Kalkandelen Belediye Başkanı Bilal Kasami, Koruma Merkezi'nin ana projeyi hazırlamasıyla tüm finansal yapının ve Kültür ve Turizm Bakanlığı ile birlikte ne kadarının ortak finanse edileceğinin bilineceğini söylüyor.

Kaybedilen yirmi yılın bir tarihi var

Kronolojiyi yavaş okumakta fayda var. Yapının temel bölümleri ilk kez Aralık 2005'te açığa çıkarıldı. Mart 2006'da arkeolojik araştırmalar sürdü. Yenileme için bir proje hazırlandı - ve o dönem Gostivar saat kulesinin intihali sayıldı.

„Bütün faaliyetler aşağı yukarı burada bitiyor", diyor Ulusal Koruma Merkezi müdürü Aleksandar Yordanovski.

Aşağı yukarı burada. Yirmi yıl, tek bir cümlede „aşağı yukarı burada"ya sığdı. Kötü hazırlanmış bir proje, ve yapı yirmi yıl boyunca toprakta bir çukur olarak kaldı - savaş yüzünden değil, deprem yüzünden değil, kimse işi bitirmeye geri dönmediği için.

Nasıl görünüyordu? Kimse tam bilmiyor

Tüm hikâyenin en sıra dışı ayrıntısı: projenin hazırlanmasında yapay zekâ kullanıldı, çünkü kulenin nasıl göründüğüne dair kesin veriler yok - yalnızca geçen yüzyıldan kalma, onu yarı yıkık halde gösteren iki üç fotoğraf var.

Yordanovski ek tarihsel araştırmalar istedi ve Makedonya Devlet Arşivi'nden tarihçi Branislav Svetozareviç'i görevlendirdi; bu yolla görünüme dair yeni veriler bulundu. Ardından yapay zekâyla, bulunan verilere dayanan bir görsel oluşturdular.

Yani bir yeniden kurgu üzerine kurulu bir yeniden kurgu inşa edilecek. Bu bir skandal değil - iki üç fotoğrafla belki de tek dürüst yaklaşım bu. Ama ne anlama geldiğini adlandırmakta fayda var: 2006'da başlanmış olsaydı, hafıza daha yakın, kaynaklar daha çok, tanıklar ise hayatta olurdu.

Kim ödedi, kim ödemedi

Kasami, yeniden inşayla kültürel mirasın önemli bir yapısının geri döndüğünü ve Kalkandelen'in tarihini, geleneğini ve kültürünü korumayı bildiğini kanıtlayacağını söylüyor. Sunumda yeni Kültür ve Turizm Bakanı Sedat Süleymani de vardı.

Güzel bir cümle. Ama parası Konya'dan geldi. Bir Makedon şehrinin simgesi için iki yüz bin euroyu bir Türk belediyesi sağladı; finansal yapının geri kalanı ise henüz belli değil.

Bu, Konya'ya bir itiraz değil - bağış bağıştır, var olsun. Soru başka: eğer simge gerçekten sunumlarda söylendiği kadar değerliyse, onu topraktan çıkarmak için neden başkasının bütçesi gerekti? Yirmi yıl, birinin hediye beklememesi için yeterli zamandı.