2025 yılında, izlemenin kapsadığı her üç mahkeme kararından ikisi kamuya açıklanmadı. 2024'te bu oran yaklaşık yüzde 40'tı. Bir yıl içinde şeffafsızlık yüzde 66'ya sıçradı.

Veri, "Adil Yargılanma İçin Herkes" koalisyonunun izleme çalışmasından geliyor ve 4TV'deki "Gece Stüdyosu" programında Ivana Petkovska tarafından aktarıldı.

Yayımlanmayan bir karar, taraflar dışında kimse için var değildir

Bu, hukukçulara özgü teknik bir mesele değil. Yayımlanmış karar; bir yurttaşın mahkemenin benzer bir davada nasıl hükmettiğini görmesinin, bir gazetecinin kararların tutarlı olup olmadığını denetlemesinin, bir avukatın içtihada dayanmasının tek yolu. Bunların üçte ikisi yayımlanmadığında, yargı içtihadı mahkeme ile taraflar arasında özel bir mesele hâline gelir.

Ve bir yılda yüzde 40'tan 66'ya çıkış ne rastlantı ne de dalgalanma. Bu, tek yöne giden bir eğilim.

Yılda iki kez duruşma

En büyük sorunlardan biri hukuk davalarının süresi. Bazı dosyalarda duruşmalar bir yıl içinde yalnızca iki ya da üç kez belirleniyor. Yani üç duruşmalı bir dosya iki buçuk yıl sürüyor - karmaşıklığından değil, takvim yüzünden.

Özellikle çok sayıda dosya tam da iş davaları alanında. Uzun bekleme, yurttaşların yargısal korumayı zamanında alamaması demek; bu da makul sürede yargılanma hakkı sorusunu açıyor.

Ceza yargılamalarında izleme bir başka değişimi de kaydediyor: suçun kabulü 2024'te izlenen davaların yüzde 34'ünde görülmüşken, 2025'te oran yaklaşık on puan düştü.

Olmayan kadro ve gelmeyecek kadro

Mahkemeler çok sayıda dosyayla karşı karşıya, ancak bunlara zamanında bakabilecek yeterli hâkim yok. Halk jürisi üyeleri ve uzman yardımcıları da eksik.

Petkovska, genç hukukçuların yargı ve savcılıkta kariyere ilgisinin zayıf olduğu konusunda da uyarıyor. Nedeni, ona göre, düşük maaşlar ve sunulan koşullar.

"Motivasyon yok," diye değerlendiriyor.

Hesabı kapatan cümle bu. Hukuk diplomalı bir yirmi beş yaşındakini çekemeyen bir sistem, yirmi yılda biriktirdiği dosyaları çözemez.

Bütçe, Hükümetin bir lütfu değil

Petkovska temel sorunlardan biri olarak yargının finansmanını gösterdi; yetersiz finansmana düzenli olarak dikkat çeken Venedik Komisyonu'nun görüşlerine ve Avrupa Komisyonu raporlarına atıfta bulundu.

"Devlet olarak şunu anlamalıyız: yargının bütçesi başbakanın, Maliye Bakanlığı'nın ve Meclis'in iradesi değildir. O, yasal bir kategoridir," diye vurguladı.

Bu ifade kulağa geldiğinden daha keskin. Üç erkten birinin bütçesi diğer ikisinin keyfine bağlıysa, bağımsızlık kurumsal tasarımın değil, iyi niyetin meselesidir.

Baskı, eleştiri ve aradaki fark

Petkovska, mahkeme kararlarının ardından yürütmeden gelen açıklamaları da değerlendirdi; yargı üzerinde baskı olarak anlaşılabilecek açıklamaların giderek sıklaştığını söyledi.

"Belirli bir erk işini gereği gibi yapmıyorsa hepimiz eleştiri yöneltmeliyiz. Ancak bu eleştiri yapıcı olmalı, saldırı içermemeli ve profesyonel çalışmaya alan bırakmalı," diye belirtti.

Ona göre bir başka sorun da yargı erkinin kendisini diğer iki erkle eşit görmediği algısı.

Durdurulan ve açıklanmayan

Yolsuzluk ve organize suçla mücadeleden söz eden Petkovska, belirli siyasi yapılara karşı işlem yapılmamasının, yasaların herkese eşit uygulanıp uygulanmadığı sorusunu açabileceğini belirtti. Organize suç ve yolsuzlukla mücadele savcılığında açılan, ardından durdurulan dosyalar için kamuoyunun, sürecin neden kesildiğine dair açık ve ayrıntılı gerekçe alması gerektiğini düşünüyor.

"Yurttaşlar bu işleyişten kuşku duyuyor, çünkü düpedüz kurumlara güven yok," dedi.

Yargı Konseyi'ne de eleştiri yöneltti - Meclis'te yeni üye seçimi üç kez sonuçsuz kaldı; kamuoyu, ona göre, süreçlerin neden kesildiğine ya da belgelerin neden geri çekildiğine dair daha net açıklamalar almalı.

Organize suç ve yolsuzlukla mücadele savcılığının yeni başkanının seçimi 28 Ekim 2026'ya planlandı; savcılar doğrudan ve gizli oy kullanacak. Göreve beş savcı başvurdu. Petkovska, adayların kamuoyuna tanıtılmasını olumlu bir adım olarak değerlendirdi.

Bir olumlu adım, yüzde 66 yayımlanmamış karara karşı. Hesap şimdilik kapanmıyor.