ЕВРОПА ГАЛОПИРА КОН ЈУГОСЛОВЕНСКО СЦЕНАРИО – ДАЛИ ИСТОРИЈАТА СЕ ПОВТОРУВА?

Европа денес се соочува со една опасна историска паралела. Сликите од протестите низ европските градови сè повеќе потсетуваат на работничкото незадоволство што ја потресуваше Југославија кон крајот на осумдесеттите години. Тогаш, како и денес, сè започнуваше со цените, платите, долговите и чувството дека обичниот човек ја плаќа сметката за кризите што не ги предизвикал.

Во Југославија, пред нејзиниот распад, работниците излегуваа на улиците барајќи повисоки плати, подобри услови за живот и економска сигурност. Инфлацијата ја уништуваше вредноста на заработеното, фабриките се соочуваа со финансиски проблеми, а граѓаните постепено ја губеа довербата во институциите.

Од Франција до Белгија, од Италија до Шпанија, работници, земјоделци, студенти и пензионери излегуваат на улиците. Причините се различни, но заедничкиот именител е јасен: високите трошоци за живот, недостапното домување, незадоволството од платите и стравот за економската иднина.

Споредба на двата периода

Југославија, 1987–1991	Европа, 2024–2026
Висока инфлација и пад на куповната моќ	Високи трошоци за живот и последици од инфлацијата
Намалување на реалните плати	Притисок врз реалните приходи на домаќинствата
Штрајкови во фабрики и индустриски центри	Протести на работници, земјоделци и јавен сектор
Растечка невработеност и економска неизвесност	Несигурност на работните места и недостапно домување
Губење доверба во федералните институции	Незадоволство од националните влади и институциите на ЕУ
Продлабочување на разликите меѓу републиките	Економски разлики меѓу европските држави и региони
Национализам и политичка поларизација	Растечка политичка поларизација и спорови околу миграцијата

Најважната заедничка точка е дека економското незадоволство може да прерасне во поширока политичка криза кога граѓаните ќе изгубат доверба дека институциите можат да им обезбедат подобра иднина.

Протестите не значат дека Европа е пред распад. Тие, меѓутоа, покажуваат дека сè поголем дел од европските граѓани го изразуваат своето незадоволство од начинот на кој се распределуваат економските товари, додека социјалните разлики и неизвесноста за иднината стануваат сè повидливи.

Југославија е историски пример за тоа колку опасна може да стане комбинацијата од економска криза, политичка недоверба и општествени поделби. Но најголемата опасност се појавува кога во таквата криза национализмот почнува да навлегува во секоја пора на општеството, претставувајќи се како единствена сила што може да го спаси народот.

Тогаш економските проблеми добиваат национална боја, сиромаштијата добива измислен виновник, а незадоволството на граѓаните се пренасочува кон други народи, нации и заедници. Наместо решенија за повисоки плати, подобар живот и економска сигурност, се нудат поделби, страв и омраза.

Токму тоа е најопасната историска паралела со Југославија. Национализмот ветуваше достоинство, сигурност и подобра иднина, но неговата радикализација, заедно со политичките конфликти, придонесе за војни, разурнати градови, раселени семејства, сиромаштија и генерации што ја платија цената на туѓите политички амбиции.

И затоа Европа денес треба внимателно да ги чита предупредувањата од сопствената историја. Зашто кога национализмот ќе се наметне како одговор на сиромаштијата, постои опасност народите повторно да бидат убедени дека нивниот најголем непријател е соседот, а не проблемите што им го уништуваат животниот стандард.

Историјата нè учи дека национализмот може да започне со големи ветувања за национална гордост и просперитет, а да заврши со граници, бегалци, глад и гробови. И најтрагичното е што сметката повторно ја плаќаат обичните граѓани.