Град со големина на орев. Тоа е мерката што кај земјоделците не бара дополнително објаснување – тие знаат што прави таков град на лист од тутун еден месец пред берба.

Меѓу 1.000 и 1.100 хектари, засадени главно со тутун, но и со сончоглед, пченка и пиперки, се уништени од невремето што попладнето го зафати долненскиот регион. Некои проценки од терен зборуваат за над 1.500 хектари погодени земјоделски површини, вклучувајќи ги и прилепските села Мало и Големо Коњари. Разликата меѓу проценките ќе ја реши комисијата – разликата на нивата е веќе решена.

„Има тутуни кај што се оштетени 100 отсто“

Кире Ристески, претседател на Сојузот на тутунски здруженија, се јавил веднаш откако се вратил од терен.

„Состојбата е катастрофална. Бев во посета на атарите на Дебреште, Ропотово, Заполжани, Лажани, Новоселани, а најкатастрофално е во Новоселани и Заполжани. Има тутуни кај што се оштетени 100%, значи не можат да влезат. Од градот има поплавени површини, полегнато тутуни“, рече тој.

„Не можат да влезат“ значи дека нема што да се бере. Целата сезона – садењето, наводнувањето, трошокот за работна рака, месеците чекање – завршува со лист што не се откупува.

Најголемиот дел не се осигурени

И тука е точката во која оваа приказна станува повеќе од временска прогноза. На најголемиот дел од погодените земјоделци производството не им е осигурено. Тоа не е немарност на поединец, туку системски пропуст што Сојузот сега сака да го поправи.

„Ќе бараме сега, на првиот состанок во Министерството за земјоделие да го вратиме стариот закон – при самото склучување на договорите за тутун да бидат склучени и договорите за осигурување во осигурителните компании. Така што, со тоа за дел од загубата што ќе ја имаат, да бидат обесштетени“, објаснува Ристески.

Значи некогаш постоел механизам кој ги врзувал двата договора – откупниот и осигурителниот – во еден потпис. Тој механизам е укинат. Резултатот се гледа секој пат кога ќе падне град.

Ракетите ги нема, авионите не се пуштаат

Заштитата од град е втората половина на истиот проблем. Некогашните противградни ракети веќе не се можни поради бројните авионски прелети на нашето небо. Останува превентивно авионско распрскување на облаците што носат град – можност воведена пред неколку години.

Воведена. Прашањето е колку пати оваа сезона е употребена, и кој одлучува кога се крева авион. Механизмот што постои на хартија, а не се активира кога се формира градоносен облак над тутунски регион, во пракса е ист како да го нема.

Комисија, извештај, Влада

Градоначалникот на Прилеп Дејан Проданоски беше на терен во Големо Коњари и најави формирање на Комисија за проценка на штетите. Извештајот ќе биде доставен до Владата, која е надлежна за постапување. Од Сојузот им сугерираат на сите оштетени земјоделци штетите да ги пријават во своите општини.

Постапката е позната и ќе се одвитка како и претходните пати. Комисија, извештај, чекање. Но самиот Сојуз кажува дека најдобрата мерка за иднина е осигурувањето, „бидејќи не постои друг механизам за заштита од силните, уништувачки невремиња“.

Тоа е реченица што вреди да се задржи. Луѓето што ја изгубија целата година велат дека нема механизам да ги заштити. Обештетувањето по комисија доаѓа откако штетата е направена и покрива дел. Осигурувањето врзано за откупниот договор би било систем. Тоа беше законско решение, па престана да биде.