Прашањето беше конкретно: планира ли Владата да ја намали стапката на ДДВ за горивата? Одговорот на премиерот Христијан Мицкоски исто така звучеше конкретно.

„Да, планираме, имаме јасна стратегија, имаме јасен план“, рече тој.

Три тврдења во една реченица, и ниту едно со содржина. Кога ќе се намали? Од колку на колку? Под кој услов се активира мерката? Ништо од тоа не следеше. Стапката на ДДВ за горивата и понатаму е 18 отсто.

Цените се на ниво од 2022 година

Контекстот што го прави прашањето итно: според одлуката на Регулаторната комисија за енергетика, дизелот чини 101,5 денари за литар, а еуросупер БС-95 се продава за 93 денари. Тоа е највисоко ниво уште од октомври, односно ноември 2022 година.

Владата веќе ја применуваше токму оваа мерка во претходниот период – намалување на ДДВ заедно со намалување на акцизата, за да го амортизира влијанието врз цените на другите производи. Значи алатката постои, испробана е, и се знае како функционира. Сега се воздржува од неа.

„Може да потрае и неколку години“

Образложението е макроекономско. „Според нашите анализи ова ќе потрае, може да потрае и неколку години оваа состојба што се случува во Заливот, така што внимателно ги повлекуваме чекорите за да не ја нарушиме макроекономската стабилност во државата“, рече Мицкоски.

Аргументот е легитимен – ако кризата трае со години, потрошувањето на буџетскиот простор во првиот месец е лоша тактика. Но тогаш „планираме, имаме јасен план“ значи нешто друго од она што звучи. Значи дека планот е да не се направи ништо додека не стане многу полошо, и дека прагот при кој се активира не е кажан.

Мицкоски не одговори ниту на прашањето дали се разговара со ОКТА за попуст на горивата, како што беше случај во претходниот период.

Споредбата што секогаш е при рака

Наместо тоа, дојде регионалната споредба. Дизелот кај нас, тврди премиерот, е за половина евро по литар поевтин од тој во Албанија, за 35 центи поевтин од Србија, и од 30 до 50 центи по литар поевтин од сите држави во регионот – Грција, Хрватска, Словенија, БиХ, Црна Гора. Граѓани од соседството доаѓале да точат на македонските пумпи.

„Ако ја оставиме политиката на страна и почнеме да ги гледаме бројките ќе дојдеме до заклучок дека во моментот, плаќаме најевтино, бидејќи сите купуваме од исто место нафта и нафтени деривати“, рече Мицкоски.

Бројката веројатно е точна. Но „поевтино од Албанија“ не е одговор на прашањето „зошто е 30 отсто поскапо од лани“. Возачот што полни резервоар не се споредува со Тирана – тој се споредува со сопствената сметка од минатата година.

Резервите и инфлацијата

Мицкоски тврди дека државните нафтени резерви се доволни да го покријат зголеменото потрошување – до 50-60 проценти од времето пред кризата – и дека не е воведена никаква забрана. Неколку аеродроми во регионот се снабдуваат со реекспорт од Македонија.

Тој ја истакна и инфлацијата: 2,3 проценти на годишно ниво во јули, најниска во регионот, и 1,7-1,8 проценти во трговијата на мало. „Ова се фактите“, заклучи премиерот.

Фактите се факти. Но горивото е влезна ставка во речиси секој товарен лист во оваа земја, а трансмисијата од пумпа до полица не се случува во истиот месец. Ако состојбата навистина трае неколку години, како што предупредува самиот премиер, тогаш прашањето не е дали ДДВ ќе се намали. Прашањето е што ќе биде тргерот – и зошто тој не е кажан наглас.