Ратко Младиќ почина во притвор во Хаг, откако претрпе повеќе мозочни удари. Имаше доживотна казна, изречена во јуни 2022 година, за геноцид во Сребреница, злосторства против човечноста и воени злосторства. Човекот што ја командуваше војската на босанските Срби умре како осуден, не како ослободен – и тоа е единствената реченица во целата приказна околу која нема простор за интерпретација.

А сепак, интерпретации веднаш се најдоа. Андрија Мандиќ, претседател на црногорското Собрание и лидер на Нова српска демократија, објави на Х дека му упатил сочувство на Дарко Младиќ, синот на генералот. Не како приватно лице кое се јавува на човек што изгубил татко – туку потпишан, како и партијата зад него.

Не е приватно лице, тоа е целата поента

Хрватската европратеничка Сунчана Главак реагираше остро: пораката ја нарече срамна и неприфатлива за човек што стои на чело на парламент во држава која сака во ЕУ. Нејзиниот аргумент не е емотивен, туку институционален – Мандиќ не е приватно лице, па неговите јавни пораки носат политичка и институционална тежина.

Главак потсети дека Младиќ е правосилно осуден на доживотен затвор. Кога тоа се премолчува, а се нагласува воениот чин, се релативизира геноцид. Тоа не е нијанса. Тоа е избор кој се прави свесно, и Црна Гора не може да гради европска иднина ако ги напушта вредностите врз кои е основана Унијата.

Човекот што сонувал свет без оружје

Дописникот на британскиот јавен сервис Алан Литл во истиот ден објави сеќавање на својата прва средба со Младиќ во касарната Лукавица кај Сараево. Генералот, пишува тој, го држел за рака со минути, го фиксирал со поглед и тврдел дека сонува свет без оружје и без војна. Литл го запаметил како фанатичен, опасно фанатичен.

Она што следеше по тие реченици е запишано во пресуди: масовни убиства, етничко чистење, масовно силување, присилни депортации, геноцидот во Сребреница. Литл го изгуби и својот сниматељ, Тихомир Тунуковиќ, под српска артилерија.

Кој ја плаќа тежината на еден статус на Х

На Балканот сме навикнати смртта на осуден воен злосторник да се претвора во тест – не за него, туку за живите. Секој јавен функционер што ќе проговори тој ден кажува нешто за својата држава, дали сака или не.

Затоа прашањето не е како се чувствува семејството Младиќ. Прашањето е зошто човек на чело на еден парламент смета дека е негова работа да го соопшти тоа јавно, во име на партија, во држава која со години повторува дека нејзината иднина е во Брисел. Одговорот на тоа прашање не го дава Хаг. Го даваат гласачите.