Скопје вечерва повторно не се дише. Ветрот носи чад од голем шумски пожар на границата кон Косово, кај селото Грачани, со огнена линија долга неколку километри што се протега и на македонска и на косовска територија. Жителите пријавуваат респираторни тегоби и иритација на очите, а спиењето со отворен прозорец веќе неколку ноќи не е опција.

Дирекцијата за заштита и спасување вели дека состојбата е алармантна. Центарот за управување со кризи регистрирал 23 пожари на отворен простор само до 18 часот, од кои осум активни. Најкритично е во Ѓорче Петров, Македонски Брод, Струга и Маврово и Ростуше. Во гаснењето се вклучени хеликоптери на МВР, ер трактори, теренски возила и доброволни противпожарни тимови од повеќе градови.

Огнот не паѓа од небо

Директорот на ДЗС Стојанче Ангелов го кажа она што ретко се кажува од официјална позиција: голем дел од овие пожари се палат намерно. И го кажа мотивот – користољубие и прикривање траги од дрвокрадство. Огнот, вели, често се појавува токму на локации каде шумата претходно била исечена, каде на сечиштата остануваат суви гранки и вегетација што го олеснуваат ширењето на пламенот.

Кај велешкото село Ногаевци, во општина Градско, изгоре борова шума и создаде чад во форма на печурка видлив од автопатот. Локалните жители му кажале на Ангелов дека истиот потег бил палел неколку пати во изминатите денови. Не еднаш – неколку пати. Тоа веќе не е несреќа, тоа е распоред.

Што значи „ќе следува соодветна пријава“

Полицијата трага по сторители. Во струшкиот регион, на локалниот пат меѓу Заграчани и Долна Белица, е уапсен 85-годишен маж поради подметнување пожар кај месноста „Лок“. Еден уапсен, дваесетина активни жаришта. Соодносот кажува сè што треба да се знае за тоа колку е тешко да се докаже палење шума во земја каде секој втор пожар се објаснува со високи температури.

А температурите се вистински – следната седмица носи уште 36 степени и ветер. Но топлината не пали шума. Топлината само им ја олеснува работата на оние што ја палат.

Екипите на терен

Кај Рамно на Скопска Црна Гора има пожар за кој постои силно сомневање дека е намерно потпален. Кај струшките села Октиси и Подгорци гори мешовита и борова шума. Кај Селци и Локов дејствуваше огнен тим на ДЗС составен од доброволни пожарникари од Битола – луѓе кои не се плаќаат за ова, а се справуваат со дебел слој суви гранки и лисја на тешко пристапен терен.

Активни жаришта има и кај Белица во Македонски Брод, кај кичевските села Тајмиште и Добреноец, како и запалени депонии во Штип. Ангелов вели дека екипите се преморени. Тоа не е фраза – тоа е признание дека системот работи на резерва.

Кој ќе одговара?

Ако мотивот навистина е прикривање дрвокрадство, тогаш пожарите не се проблем на противпожарната служба. Тие се последица на нешто што требало да биде спречено многу порано – од шумската полиција, од инспекциите, од оние што издаваат дозволи за сеча. Пожарникарите гасат последица. Сечиштето е причина, и тоа стои таму со месеци пред да се запали.

Секоја година истата приказна се прераскажува како да е временска непогода. Секоја година преморените екипи се фотографираат како херои, што и се. И секоја година прашањето за тоа кој ја сечел таа шума пред да изгори останува без одговор, затоа што одговорот бара истрага, а не хеликоптер.