Мрежата X објави дека од сега корисниците ќе добиваат известување кога нивните објави биле „сенка-банирани“ – односно прикажани на помалку луѓе – затоа што компанијата постапила по барање од некоја држава. Функцијата е проширување на алатката „Under the Hood“, која досега покажуваше само какви ознаки добиле сметката или објавата.

Она што е ново е прецизноста. Корисникот ќе може да симне JSON-датотека во која пишува кои негови објави биле ограничени во која земја и која држава го побарала тоа. Услов: да има објавено најмалку десет пати во тој месец. Досега таквото ограничување се случуваше тивко – објавата постоеше, но никој не ја гледаше, и никој не знаеше зошто.

Кит Колман, потпретседател за производ во X, за оваа функција рече дека е „од оној тип работи за кои мислам дека луѓето ќе бидат прилично шокирани дека ги објавуваме“. Од профилот XOpenSource дојде и објаснувањето за мотивот: „Го проширивме Under The Hood откако видовме колку луѓето ја ценат поголемата транспарентност во филтрирањето содржини барано од влади.“

Владите имаат готови оправдувања за вакви барања – закони за говор на омраза, содржини поврзани со тероризам, изборни правила. Застапниците на слободата на изразување одамна предупредуваат дека дел од државите ги користат тие исти рамки за нешто друго: за да ја стишат политичката опозиција. Разликата меѓу двете е невидлива од надвор, и токму затоа податокот кој ја побарал забраната вреди повеќе од која било изјава за принципи.

На Балканот ова не е апстрактна тема. Овде одлуките што ја обликуваат јавната расправа со години се носат во соби без записник, а граѓанинот дознава дека нешто се случило само по последиците. Алатка што вели „вашата објава беше скриена, ова ја побара државата X“ е поинаков вид информација од сè што институциите кај нас нудат сами од себе.

Останува очигледната резерва. Транспарентноста ја мери самиот што ја спроведува ограничувањето – X одлучува што влегува во датотеката, а истата компанија претходно го објави и кодот на алгоритамот „For You“ заедно со детали за конфигурацијата на моделите и рангирањето. Тоа е повеќе отколку што кој било конкурент нуди. Но извештај што го пишува самиот извршител не е надзор. Прашањето кое не го решава ниту еден JSON е дали објавата воопшто требало да биде ограничена.