За време на воена вежба во Шведска, во која учестуваа сили на НАТО, украинските пилоти на дронови ги доведоа домаќините до црвена линија. Нивната порака беше остра, без дипломатска обвивка: „Во вистинска војна, вие сите веќе би биле мртви”.

Сцената е едноставна, но пораката е сложена. Шведска – која во последните две години стана членка на НАТО, и која се загрижува за рускиот притисок на островот Готланд во Балтикот – повика украински пилоти на дронови како советници. Тие имаат тригодишно фронтовско искуство во војна каде дроновите ја редефинираа војната.

Резултатот? Украински пилот со псевдоним Тарик рече дека шведските војници бараат значителни тактички подобрувања. Тригодинскиот „чисто академски” пристап на НАТО на тренинг се покажа недоволен. „Трипати ја прекинавме обуката за војниците да разберат што треба да поправат”, рече тој. Сценарио во кое советникот мора да го запре часот за да им објасни на учениците дека грешат во основните чекори.

Неговиот колега со псевдоним Карат, отиде уште подалеку. Според него, западните сили мора итно да го разберат современиот воен дoктрин. Не идна година. Не следно петтогодишно. Итно. Затоа што дроновите кои Украина денес ги употребува се на рамништа кое НАТО како институција сè уште не го применува.

Вежбата се одржа во контекст кој Шведска не може да го избегне. Тренди на американската политика под Трамп – намалување на присуството на американските војски во Европа, помалку буџет за НАТО, повеќе заштитнички тон кон Кина и Иран – значат дека Шведска мора да се потпре на своите регионални можности. И тие можности, како што пилотите ги опишаа, не се на ниво.

За Балканот ова е поучна слика во два смисли. Прво – НАТО како институција има застарени тренинзи. Македонската, црногорската, албанската армија ги добиваат истите тренинзи. Тоа не е причина за паника, но не е ниту повод за самоувереност. Доктрината која се учи на тренинзите во Германија, Полска и Бугарија е истата што Украинците пред неа го искусиле и веќе ја оставиле зад себе.

Второ – Готланд. Тоа е островот за чија контрола војната во Балтикот може да се разреши. Кој го контролира Готланд, тој го контролира енергетскиот мост помеѓу Русија и Европа. Шведска ова го знае. И затоа повика Украинци. Но Балканот сè уште нема свој Готланд во планските тренинзи. Никој не очекува дека веднаш ќе биде нападнат – но никој не е ни подготвен за тоа да биде.

Кога еден кров на украински пилот вели „во вистинска војна сите би биле мртви”, тоа не е спротивно на дипломатскиот тон. Тоа е реалност кој на македонските, српските, хрватските и албанските командантри треба да им е будилник. Не за паника. За поправање.