Дрон од околу 5.000 долари може да уништи тенк. Реченицата не е од аналитичар, туку од Денис Штилерман, совладател на Fire Point – водечкиот украински производител на ракети и дронови.

А Европа, во меѓувреме, продолжува тешко да инвестира во тенкови.

Тоа не мора да е грешка – многу воени аналитичари сметаат дека тенкот ја задржува важноста. Но односот меѓу двете бројки е она што им не дава мир на украинските и западните одбранбени функционери со кои разговарале новинарите. Украина се прилагодува за недели. НАТО развива и набавува системи со години, понекогаш со децении.

Војната како тест-полигон

Руската инвазија врз Украина усмрти стотици илјади луѓе и истовремено стана простор за тестирање нови оружени системи. Развојот на бојното поле оди толку брзо што дел од оружјето и тактиките на НАТО ризикуваат да застарат уште пред да стигнат во употреба.

Евтините дронови го променија борбениот распоред на неколку начини одеднаш. Мали групи војници стануваат лесна цел. Големите колони возила – уште полесна. Командантот на украинската Национална гарда Олександар Пивненко го кажа тоа со прашање наместо со анализа: ако дрон е над твојата глава, а ти воопшто не гледаш нагоре, што мислиш дека се случува со твојата единица?

Материјали од Втората светска војна

На вежба на НАТО во Естонија во јуни, операциите се одвивале со претпоставка дека Алијансата ќе го контролира воздушниот простор над теренските болници. Со достапни долгодофатни дронови со мала видливост, таа претпоставка веќе не важи.

Уште посилен е наодот на украински офицер кој завршил обука за психолошки операции во Романија: дел од наставните материјали сè уште се потпираат врз анализи од Втората светска војна. НАТО не одговорил на критиките за обуката и бирократијата.

Алијансата се подготвува за војна каква што нејзините членки некогаш ја воделе, додека на 1.500 километри оттаму се води сосема поинаква.

Патриот од 1991 година

Постојаните руски напади врз украинските градови ја разголија зависноста на Европа од сложените американски системи Патриот – прво употребени во Заливската војна во 1991 година. Украина има критичен недостиг од пресретнувачки ракети за нив.

Затоа сега се гради алтернатива. Украина го чека француско-италијанскиот систем SAMP/T-NG, наменет за пресретнување балистички ракети; Франција вети забрзана испорака, а европски дипломати очекуваат тој да пристигне до следната пролет. Во јули Украина и девет европски сојузници формираа коалиција за воздушна одбрана која планира заеднички развој на нов противбалистички систем. Проектот Freyja, воден од Fire Point, цели кон нешто поевтино и побрзо производливо од Патриот – и, што е поважно, под европска контрола наместо под американска зависност.

Зошто ова се чита и од овде

Војната и притисокот на Трамп врз европските сојузници ги натераа членките на НАТО драстично да ги зголемат одбранбените буџети. Трамп со години ги критикува европските држави дека се потпираат врз американска заштита – и таа критика, колку и да е непријатна, ја доби својата потврда во бројката за Патриот од 1991 година.

Македонија е членка на Алијансата. Тоа значи дека прашањето што го поставуваат украинските офицери во Романија – со какви материјали се учи – не е туѓо прашање. Ако обуката на НАТО зависи од претпоставки што повеќе не важат, тоа важи за секој што носи иста ознака на ракавот.