Државата исплатила 3,97 милијарди денари — околу 64,4 милиони евра — по основ на судски постапки од работни спорови. Од таа сума, 95,36 отсто не се исплатени доброволно, туку наплатени присилно, преку извршители.

Ова се наодите од ревизијата на успешност на Државниот завод за ревизија, на тема ефектите на судските постапки од работен спор врз буџетот на државата. Податоците се собрани од 69 институции застапувани од Државното правобранителство, за периодот од 2020 до септември 2025 година.

Половина од парите не се долг — тоа е цената на доцнењето

Главниот долг изнесува 2,05 милијарди денари, или 51,61 отсто. Останатите 1,92 милијарди денари — 48,39 отсто, над 31 милион евра — се затезни камати, трошоци за парнична постапка и трошоци по извршни решенија.

Тоа значи дека за секои два денари што државата им ги должела на своите вработени, платила уште речиси два денари затоа што не ги платила навреме. Институциите не изгубиле само спорови — платиле и казна за тоа што ги игнорирале правосилните пресуди додека не дошол извршител.

Затворот што плаќа петтина од буџетот за камати

Најтешко го поднесува КПД Идризово. Затворот исплатил 154,6 милиони денари за работни спорови, од кои 63,68 отсто — над 98 милиони денари — отишле на камати и судско-извршни трошоци. Според ревизорите, тоа е околу 20 отсто од вкупниот одобрен буџет на установата, што директно го ограничува нејзиното финансиско функционирање.

Во МВР се исплатени 1,39 милијарди денари, од кои 832 милиони денари, речиси 60 отсто, се камати и трошоци. Во Министерството за одбрана, од исплатените 1,83 милијарди денари дури 98,8 отсто се реализирани преку извршители, со трошоци за камата и извршување од 712,5 милиони денари.

Единствен позитивен исклучок е Царинската управа, каде исплатите по пресуди се реализираат редовно и доброволно. Значи може.

Причината е позната и се повторува

Главните причини за споровите, според ДЗР: неисплатен надоместок за храна при ноќна работа, непочитување на законските одредби за минат труд, и неплатени прекувремени часови над лимитот од 32 часа месечно.

Во МВР и МО прекувремената работа се исплаќа само до 32 часа месечно, а за останатите часови е предвидено користење слободни денови. Поради недостиг на кадар, тие слободни денови во пракса често не се овозможуваат. Системот МПИН на Министерството за финансии нема техничка можност да внесе повеќе од 32 часа.

Значи ограничувањето е во еден софтвер, последицата е масовни тужби што институциите ги губат, а сметката ја плаќа буџетот. Со камата.

Хартиени уписници во 2026 година

Државното правобранителство, кое ги застапува органите пред судовите, сè уште ги води предметите рачно, преку хартиени уписници, без електронски систем. Поради тоа, Правобранителството немало податоци за исходот на предметите, за нивната вредност, ниту за вредноста на издадените налози за извршување.

Институциите доцнат со одговорите на тужби поради бавен проток на пошта меѓу централните архиви и правните сектори. Постапките пред основните судови траат од 1 до 33 месеци наместо законските шест. Пред апелационите судови ниту еден од 22 анализирани предмети со жалба не бил решен во законскиот рок од 30 дена.

Бројот на предмети во работа порасна од 9.361 во 2021 на 24.556 во 2025 година.

Механизмот што постои на хартија

Алтернативното решавање на споровите е побрзо и значително поевтино. Од 59 институции што доставиле целосни податоци, 41 — седумдесет отсто — воопшто не примениле алтернативен механизам меѓу 2020 и септември 2025 година.

Националниот совет за медијација не бил ставен во функција во законскиот рок. Комората на медијатори не функционира од февруари 2024 година поради истечени мандати. Испит за медијатори последен пат е спроведен во октомври 2021 година.

Владата, пак, годишните извештаи на Правобранителството ги разгледувала информативно, без анализа на фискалните ризици.

Ревизорите препорачуваат воспоставување ефикасен систем за управување со работните спорови, подобрување на законската рамка и на евиденцијата. Препораките се точни. Прашањето е кој ќе ги чита, кога веќе пет години никој не ги читал сопствените извештаи.