Палатата Арбаисенеа е изградена во 1881 година, осумстотини метри од плажата Ла Конча во Сан Себастијан. Четири ката, по 480 квадратни метри секој, на имот од дваесет илјади квадратни метри. Ја подигнал Карлос Мартинез де Ирухо и дел Алкасар, осмиот војвода од Сотомајор. Денес ја држи Кајетано Мартинез де Ирухо, кој ја наследи од мајка си, војвотката од Алба.

Сега, пред да се фрлите на бројките: ова не е приказна за тоа колку чини една палата. Ова е приказна за тоа што значи да наследиш куќа и да одлучиш да не ја допираш.

Англиска куќа на шпански брег

Стилот е викторијански, и тоа не случајно – целиот Сан Себастијан од тој период е граден со око кон Англија. Фасадата е покриена со бршлен, покривот е во боја на цигла, а тремот со камени столбови е единствениот дел што не се крие зад зеленило. „Оној што доаѓа овде чувствува единствена англиска атмосфера“, вели сопственикот за трпезаријата.

Мермер, лак и златна светлина на влезот

Влезниот хол е решен со лакови и мермер, и со светлина што паѓа одозгора и станува жолтеникава додека стигне до подот. Тоа е прв ефект во секоја куќа од тој век – не се влегува директно во просторија, туку во преодна зона што те подготвува. Денес таквиот простор го нарекуваме изгубена површина и го рушиме. Тогаш тој бил поентата.

Салонот: фламански барок покрај фотелја со цвеќиња

Во салонот висат дела што би стоеле и во музеј – Питер Снајерс, фламански сликар од седумнаесеттиот и осумнаесеттиот век, и Мелхиор д’Хондекутер, наречен „Рафаел на птиците“. Под нив: фотелји пресвлечени со флорален чинц, малечки масички, порцелански фигури на каминот. Тоа е спојот што не се гледа во ниту еден каталог – музејско платно над мебел на кој навистина се седи.

Скалишниот простор како галерија

Најинтересната архитектонска одлука во целата куќа е најдосадниот дел од која било зграда – скалите. Наместо преоден коридор, кутијата околу скалите е претворена во галерија: портрети, масло на платно, дела од Џорџ Ромни, Хосе Антолинез, школа на Антон ван Дајк, Дирк Винтрак. Значи, просторот низ кој минуваш најчесто во текот на денот е тој што добива најмногу внимание.

Ова е единствениот совет од целата оваа приказна што работи и во стан од педесет квадрати: ѕидот покрај скалите или коридорот обично е празен затоа што таму никој не застанува. Токму затоа таму нешто вреди да се стави.

Спалните: тапети со цвеќиња и ништо ново

Спалните се поставени на текстура наместо на боја – ботанички тапети, флорални прекривки, дрвени рамки на креветите, месингански детали. Собата на Еухенија Мартинез де Ирухо е наједноставната во куќата: две одделни кревети, работна масичка, ламба со абажур. Никаков обид да се направи ефект.

Тука е точката на која повеќето читатели ќе кажат дека така изгледала куќата на нивната баба, и ќе бидат во право. Разликата е само во тоа дали таа соба е сè уште таква или одамна е испразнета.

Капелата, и една реченица што ја објаснува целата куќа

Имотот има приватна капела. Сопственикот вели: „Кога татко ми се разболе, Фернандо и јас се молевме во капелата секој ден.“ Тоа е единствената реченица во целиот разговор што не е за мебел, и таа е причината зошто ништо во оваа куќа не е сменето.

Класик, не носталгија

„Ми се допаѓа целината на куќата: хармонијата, убавината… Јас сум класик“, вели Кајетано. И: „Мојата намера е да го зачувам семејното наследство и да го одржам со суштината на историјата.“

Тоа звучи убаво, но има и втора страна. Куќа што не се менува е и куќа што не живее со луѓето во неа – таа живее со луѓето што веќе ги нема. За еден портрет од мајка си вели: „Не е сликата што најмногу ми се допаѓа од неа, но нејзе ѝ беше мила.“ Значи, го држи на ѕид не затоа што го сака, туку затоа што таа го сакала. Тоа е сосема легитимна причина, и тоа е поточното име на она што го прави: не уредување на дом, туку чување на нечиј избор.

Прашањето што останува за секој што наследил куќа со стари ѕидови и стар мебел е истото: што е наследство, а што е товар што не смееш да го фрлиш? На Балканот таквите куќи обично завршуваат едно од двете – или под нов малтер и пластични прозорци, или заклучени и оставени да паѓаат. Трета опција, онаа во која куќата останува иста и се користи секој ден, речиси и да не постои кај нас.