Терминот „биофиличен дизајн” звучи како нешто измислено од архитект кој не знае што да понуди следно. Но има специфичен корен – научникот Едвард О. Вилсон уште во 1980-тите ја предложи теоријата за „биофилија”: тоа дека луѓето имаат вродена потреба да бидат во контакт со природата. Сега, четириесет години подоцна, таа теорија се претвора во дизајнерска практика која сè повеќе влегува во домовите низ Европа.

Зошто токму сега? Пандемијата, како што објаснуваат експертите, го забрза процесот. Кога луѓето ги затворија четири ѕида во 2020-та и 2021-ва, се покажа драматично колку се потребни прозорци кон зеленило, природни материјали и сончева светлина. Биофиличниот дизајн не е нов – но станува масовен.

Главна состојка: жив зеленило. Не сликани цветови или пластични растенија, туку вистински. Експертите препорачуваат фикус, „миротворни лилии” (Spathiphyllum), и „змиски лист” (Sansevieria) – трите растенија кои ретко умираат во рацете на занемарливи сопственици. Тие изгледат во ред во секаков светлосен услов. „Пасивна биофилија” – синдромот на премалку природа – се намалува дури и со три растенија по соба.

Но зеленилото не е сè. Во домовите без прозорци кон парк, експертите ги предлагаат визуелните алтернативи: мурали со пејзажни мотиви, тапети со ботанички принтови, фотографии со природна тематика – не симболички, туку буквално. Мозокот реагира на „зеленило во кадар” дури и кога знае дека е слика. Eволуциски, ние сме сè уште луѓе кои бараат шума.

Природни материјали – тоа е третата столб. Подот од дрво, не од ламинат. Ѕидовите со штук или вар, не еднозначна латекс боја. Текстилите од лен, памук, волна. Намештајот од отворено дрво, не од премачкан MDF. Тоа не е само естетика – тоа е тактилно искуство. Ако ги поминеш рацете преку маса од дабово дрво наспроти иста маса со пластична облога, мозокот реагира различно. Не на свесно ниво – на нешто понеобјаснево.

На балкон или тераса, биофиличниот дизајн се продолжува со вертикални градини – закачени растенија по ѕидовите кои не земаат хоризонтален простор. Тоа е особено корисно во градовите како Скопје, Софија или Загреб, каде што мали станови со теснотија на тераси не оставаат место за саксии на под, но даваат место по ѕидови.

Други принципи: органски форми (мебел со закривени линии место рамни рабови – огледала со „басенска” форма, столчиња со плетени седишта, кревети со заоблено заглавје), боја-палета на природата (од небесно-сино до земјени тонови – помалку чисто бели и сиви), и максимална природна светлост (што значи понекогаш да се отстранат тешки завеси).

„Класичните завеси можат да даваат чувство на густина,” вели Наталија Зубисарета, ентериерист. „Наспроти тоа, стор завесите пренесуваат ред и спокојство.” Малата дилема за секоја европска фамилија: дали наследената завеса од 1990-тите има уште свое место – или времето е за подигнување на ролетна.

Сензорното искуство, како целина, е она што биофиличниот дизајн го прави поинаков од обичното „минимализам со растенија”. Тоа е дизајн кој ги ангажира сите пет сетила – звук (звук на вода или вентилатор), мирис (свежо посечени растенија), допир (природни ткаенини), вкус (зачини и билки во кујна), и вид (зеленило, светлост, форми). И, очигледно – одржливост. Архитектурата и ентериерите кои ќе траат и кои ќе имаат минимален екокарбонски отпечаток.

За многумина на Балканот, ова не е нов концепт. Тоа е она што нашите баби секогаш го имале – дрвена маса, плетени корпи, биљки во прозорот, ткаени теписи, билки за чај од сопствената градина. Биофиличниот дизајн е, во една смисла, само модерна верзија на животот пред 80 години. Тие што го имале – не знаеле дека му дале име. Тие што го губат – сега го купуваат назад како „тренд”.