ЕУ и САД утрово официјално постигнаа договор за рамковниот трговски пакт, по месеци препирки. Поентата на компромисот: Унијата ги укинува царините за американските индустриски производи и дел од земјоделските, а Вашингтон ќе ги ограничи царините за европски увоз на 15 проценти – вместо претходно загрозената стапка од 25%.

Договорот доаѓа под силен притисок од Доналд Трамп, кој минатиот месец се закани со царини од 25 проценти за европските автомобили почнувајќи од 4 јули. Тоа го забрза Брисел. Согласувањето е потпишано во оние тивки рани утра кога преговарачите немаат повеќе енергија за тактика – има само рокови.

Што добиваат американските извозници? Полесен пристап до европскиот пазар за многу производи: морска храна, јастози, млечни производи, овошје, преработена храна, семиња, соино масло, свинско месо. Тоа значи дека дел од европските земјоделци одеднаш ќе имаат поголема конкуренција од прекуокеанскиот производител со пониски трошоци и често субвенциониран пристап.

Што добиваат европските извозници? Тарифна стабилност. Стапка од 15% е сериозна тарифа, но е поразумна од 25%. Германските автомобилски компании, италијанскиот текстил, францускиот вин – сите ќе можат да продолжат да продаваат во САД без шок поскапување.

Но во договорот е вграден важен механизам: ЕУ може еднострано да го суспендира договорот ако САД не ги намалат царините за европски челик и алуминиум до крајот на 2026. Тие тарифи во моментот достигнуваат и до 50% за некои производи – и тоа е најголемата болка за европската индустрија. Без таа клаузула, договорот не би прошел низ Европскиот парламент.

Договорот има и „зајдисонце” клаузула – истекува во декември 2029 година, една година откако Трамп треба да си замине од Белата куќа. Тоа е дипломатско патентирање: ЕУ не сака да остане заглавена под условите на еден неконвенционален претседател, а сака опција за renegoцијација кога состојбата ќе се смени.

За балкански контекст – овој договор не нè менува директно. Македонија и регионот не сме во ЕУ. Но што се дешава со трговските односи меѓу големите блокови обично нè фрла со некое одложување. Кога ЕУ има поскапи увози од САД (на пример, на земјоделски производи), тоа влијае на цените во соседните пазари. Кога индустрискиот сектор во Германија ужива стабилни тарифи – тоа може да повлекува дополнителни порачки за добавувачи од регионот. Со други зборови, ова е приказна за нашиот пазар по два-три месеци.