„Не стануваш од маса додека не го изедеш сè.” Реченицата што ја слушна целата генерација раснаe во шеесеттите, седумдесеттите и осумдесеттите. Воспитна порака, навика, рутина. Сега излегува дека таа реченица е една од причините зошто во доцните триесетти и четириесетти повеќе од половина возрасни имаат проблеми со прехраната и со тежината.

Нутриционистката Иоланда Маса од медицинскиот центар „Blua de Sanitas” во Шпанија ја објасни приказната за она што во професионалниот свет се вика „култура на чистата чинија”. Поентата: сме научени да го гледаме празното дно на чинијата како знак дека сме готови – не она што го кажува телото.

„Проблемот се појавува кога надворешната норма се наметнува над природните сигнали на телото”, вели Маса. Уште поважно, нејзината порака не е да се бара виновник. Родителите тоа го правеа од грижа – сакаа да бидеме сити, да не остане храна, да научиме „да цениме” еден сериозен оброк. Тогаш беше тоа здраво воспитание. Денеска нутриционистките препораки се сосема други: не присилувајте ги децата да јадат до крај. Почитувајте кога телото вели „доста”.

Што се случува физиолошки? Сигналот за заситеност не доаѓа во еден момент – тој се гради. Хормоните грелин (го праќа сигналот „гладен сум”) и лептин („сум сит”) разговараат со мозокот. Но потребни се околу 15 минути сигналот да стигне до мозокот. Тоа значи: ако јадеш брзо – често на телефон, пред компјутер или со ТВ – ќе изедеш многу повеќе од она што ти треба пред мозокот воопшто да забележи дека си сит.

За балкански контекст ова е особено релевантно. Бабината кујна, недели полни со гости, „мора да јадеш уште” – сè тоа е реална и убава културна традиција. Но кога секој оброк трае 15 минути и завршува со празна чинија, телото никогаш не учи кога да каже „доста”. Маса препорачува: послужи помали порции, тргни ги дистракциите при јадење, направи пауза на средината на чинијата – провери дали сè уште си гладен. И секако: тргнете го комплексот околу остатоците. Тие можат да станат вечера утредент. Не е грев да не се изеде сè.