И додека крановите неуморно го креваат Скопје кон небото, податоците од последниот попис алармираат: една третина од становите во државата стојат празни. Иако на прв поглед градот делува динамичен, со темпо на урбан развој што личи на европска метропола, зад бројките се крие приказна што многу потсетува на кризите што ја погодија Америка во 2008 и Кина во 2023 година.

Нови згради никнуваат на сите страни – во Центар, Аеродром, Козле, Ѓорче Петров… Но, прашањето е едноставно: Кој ќе живее во нив? Како што покажа пописот, македонските домови не се празни затоа што недостигаат луѓе, туку затоа што многу станови се купени како „инвестиција“ – без план за живеење или издавање. Овој модел, познат и во Кина, создава илузија на побарувачка, но ја турка цената нагоре без реална економска логика.

За разлика од САД во 2008 година, Македонија нема агресивни ризични хипотеки, но има друг ризик: балон на празни станови. Кога ќе престане да се зголемува бројот на купувачи, а инвеститорите ќе почнат да ја намалуваат цената за да се ослободат од залихите – ќе настане „студена“ криза на пазарот. Тоа нема да го сруши банкарскиот систем, но ќе ги остави граѓаните со неквалитетно урбанизирани населби и девалвирани инвестиции.

Во Кина целоподигнати населби стојат празни – градено е со темпо што го надмина растот на населението. Во Македонија, иако во помал обем, имаме ист принцип: градиме побрзо отколку што се раѓаме или зголемуваме доходи. И ако трендот продолжи – наместо живи квартови, ќе добиеме блокови со згаснати светилки.

Потребна е стратегија – и тоа итно. Градот и државата мораат да ги регулираат критериумите за градба, искористеност и квалитет, наместо стихијно да дозволуваат нови градилишта. Станот не смее да биде само бетонски депозит, туку простор за живот.

Скопје се гради, но дали навистина расте? Доколку продолжиме да го мериме развојот во квадратни метри, а не во реално живеење – губиме и град, и луѓе, и иднина. Време е да погледнеме зад фасадата: да видиме дали таму има живот, или само празни, заладени ѕидови.

✍️ Текстот е објавен на Метла.мк – место каде се чисти правот од она што сите го гледаат, но малкумина го зборуваат.