Постои збор за чувството што го имате кога гледате фотографија од осумдесеттите и ви недостига нешто што никогаш не сте го живееле. Зборот е анемоја – носталгија по време што не сте го поминале. И тој збор е денес поважен за модата од која било прогноза за следната сезона.

Иван Дениа, моден консултант и фотограф што работи меѓу Мадрид и Лондон, објаснува дека дизајнерите постојано истражуваат назад – стари црвени тепихи, историски периоди, музика, книги, филм. Модата, како што вели, работи истовремено во минатото и во иднината преку постојана ревизија. Ништо не се создава од ништо, сè се преработува.

Она што се сменило не е дека модата се повторува – таа отсекогаш се повторувала. Она што се сменило е брзината. Циклусот некогаш траел дваесет до триесет години; сега, според Дениа, е неспоредливо пократок. Причината е социјалната мрежа. Ако алгоритмот покаже нешто доволно пати, тоа станува тренд пред некој воопшто да реши дека е тренд.

Марија Мартин-Монталво, директорка за институционални односи на ISEM Fashion Business School при Универзитетот во Навара, го кажува истото со поинаков јазик: трендовите сега коегзистираат, а циклусите се скратуваат како одговор на постојаното барање за новина. Нема веќе една доминантна сезона – има пет што работат паралелно, и сите се стари.

Дениа за себе вели дека е роден во 1982 година и дека најсилна анемоја чувствува кон осумдесеттите, конкретно кон мадридското културно движење од тој период. Тоа е искрен детал: човекот што ја објаснува појавата признава дека и самиот е дел од неа. И токму тоа е поентата – неживеаното време секогаш изгледа поинтересно, бидејќи од него ги памтиме само фотографиите, а не сметките.

Пандемијата, според него, можеби ја засилила таа идеализација. Затворени луѓе што ги гледале сопствените изгубени години создале, како што вели, експлозија на емоции и посилна желба да ги доживеат моментите што ги пропуштиле. Индустријата тоа веќе го именувала: спирала на оживувања.

За читател на Балканот има уште еден слој. Овде носталгијата не е модна категорија, овде е политичка валута со која се тргува редовно. Разликата е што модата барем си признава дека продава чувство за време што не постоело. Дали и другите продавачи на носталгија го признаваат истото?