Речиси четири милиони гласачи во Берлин и Мекленбург-Западна Померанија во недела избираа нови покраински парламенти, а вечерта заврши со политички земјотрес. Левицата (Die Linke) според проекциите е убедливо најсилна партија во Берлин, АфД заврши на прво место во Мекленбург-Западна Померанија, а ЦДУ на канцеларот Фридрих Мерц во таа покраина се спушти до самата граница на изборниот праг.

Пет отсто за партијата што ја води Германија

Според проекцијата на АРД од 19:57 часот, ЦДУ во Мекленбург-Западна Померанија имаше само пет отсто од гласовите, наспроти 13,3 отсто во 2021 година. Ако се потврди, тоа би бил најлошиот резултат на ЦДУ на покраински избори од основањето на Сојузна Република Германија. Ни Берлин не донесе олеснување: 19,1 отсто, далеку под 28,2 отсто од повторените избори во 2023 година.

Мерц не се обиде да го разубави. „Резултатот во Мекленбург-Западна Померанија не можеме да го разубавуваме, тоа е катастрофа“, рече канцеларот, тврдејќи дека ЦДУ била „самелена“ во заострената борба меѓу СПД и АфД. Со други зборови: не е до нас, до другите две е. Колку пати сме го слушнале тоа од балкански партиски штабови по изборна вечер?

АфД веќе бара оставка

Во штабот на АфД резултатот го дочекаа како потврда дека партијата го зазема местото што некогаш го имала ЦДУ. „Ја истиснавме ЦДУ како водечка народна партија“, изјави копретседателката Алис Вајдел. Според „Билд“, собраните скандирале „Мерц мора да си оди“, а копретседателот Тино Хрупала отворено побара оставка од канцеларот. Кандидатот за премиер на Мекленбург Лајф-Ерик Холм резултатот го чита како мандат да се обиде да формира власт и најави повици до другите партии за разговори.

Само што АфД, и покрај првото место, нема мнозинство за самостојна влада, а сите други партии досега одбиваа коалиција со неа. Тоа не ги спречува амбициите: еден од водечките кандидати, Енрико Шулт, најави дека на некои идни избори АфД би можела да биде доволно силна за воопшто да не ѝ треба партнер. Од покраина до покраина, таа реченица сè помалку звучи како фантазија.

Податоците на Инфратест димап за движењето на гласачите се особено непријатни за ЦДУ: АфД во Берлин добила нето прилив од околу 56.000 гласачи директно од ЦДУ и уште околу 65.000 од луѓе што претходно воопшто не гласале. Значи не е само општо опаѓање – дел од базата на демохристијаните оди право кај АфД.

Канцелар на најави

Мерц излезе пред јавноста невообичаено рано за изборна вечер и тоа само по себе кажува колкав е притисокот. Тој трае уште од изборите во Саксонија-Анхалт две недели порано, каде АфД освои речиси 44 отсто, а ЦДУ падна на околу 17. Неколку дена пред изборите сите осум покраински премиери од ЦДУ јавно застанаа зад него. А фактот што водечките луѓе на партијата уште на изборната вечер мора да уверуваат дека „партијата е единствена, сè друго би било лудост“, како што рече Карл-Јозеф Лауман, е најдобриот показател дека баш и не е така.

Зад говорницата стоеја германското и европското знаме, а на самата говорница логото на ЦДУ – па се наметна прашањето дали зборува како канцелар или како претседател на партија. Одговорот го даде сам: „Реформите мора да дојдат“, и тоа ќе ги спроведува „како претседател на ЦДУ и пред сè како сојузен канцелар“. Реформите ги нарече дури и „средство против авторитарниот отров“ што сè подлабоко навлегува во општеството. Парадоксот, кој го забележа и „Тагесшау“, е што човекот кого сопствените партиски колеги во кампањата го нарекувале „канцелар на најави“ сега се обидува да го промени тој имиџ – со нови најави.

Времето како единствен сојузник

Стратегијата на Мерц сега е да добие на време, и календарот му помага: до април 2027 нема нови покраински избори. Тој смета на економијата – владата очекува ефектите од големите инвестиции финансирани со задолжување и специјални фондови постепено да се почувствуваат, а Мерц уште во кампањата зборуваше за раст од 1,3 отсто во 2026. Проблемот е што бројката за БДП не значи дека граѓанинот ја чувствува: трошоците за енергија, здравство и пензии остануваат, а токму социјалните реформи последниве месеци предизвикаа најмногу спорови. Колку балкански премиери сме слушнале како велат „економијата расте“ пред гласачи што од тој раст не гледаат ништо?

А во Берлин се отвори сосема ново прашање: Левицата со 25,3 отсто стана најсилна партија во главниот град. Ветеранот Грегор Гизи го нарече тоа историска пресвртница и ѝ порача на партијата дека сега мора да преземе одговорност за целиот Берлин, а не само за своите гласачи. Поранешниот градоначалник Михаел Милер од СПД веќе предупредува дека трочлена коалиција предводена од Левицата би била исклучително тешка – тој самиот пет години водел таков сојуз. Во Мекленбург пак, СПД на премиерката Мануела Швезиг со околу 36 отсто заврши сосема близу до АфД, и тоа откако во кампањата се дистанцираше од дел од политиките на сојузната влада, особено за пензиите. Кога партнерот во власта се дистанцира од тебе за да преживее, тоа е порака за канцеларот што не бара ни проекција на АРД.

Во понеделник се состанува сојузното раководство на ЦДУ, во вторник пратеничката група во Бундестагот. Мерц не може лесно да биде сменет – за конструктивно гласање за недоверба треба апсолутно мнозинство за наследник – па оставка или прашање за доверба остануваат негови одлуки. Оваа недела веројатно ќе ја преживее. Колку такви недели му остануваат, е прашањето што никој во Берлин не го изговара гласно.