Србија гласа во недела: пред изборната тишина власта ја извади картата „американски пари“

Србија во недела, 25 октомври, избира 250 пратеници, а изборната тишина веќе започна – трае до 20 часот на самиот изборен ден. За местата во Собранието се борат 18 листи. Но една од последните теми што провладините медиуми ги туркаа пред молкот не беше програма, туку една невладина организација и американските пари што ги добивала.

Организацијата се вика Центар за истражување, транспарентност и одговорност, позната по кратенката CRTA. Според податоците од USASpending.gov, официјалниот американски портал за федералната потрошувачка, на кои се повика десничарскиот портал Breitbart, CRTA добила 832.432,47 долари од американската агенција USAID, а вкупно за неа биле резервирани 2,8 милиони долари. Проектот се вика „Активности за интегритет на изборите“ – доделен е во 2023 година и продолжен на 17 јануари 2025, три дена пред Доналд Трамп да положи заклетва за вториот мандат.

Во Белград ова се продава како бомба: CRTA, според оваа приказна, „стои зад“ студентските протести што ја тресат Србија со месеци. А што всушност работи CRTA? Ги следи изборите, медиумите и јавното мислење, а објавила и список на студентските барања до Владата. Значи, пари за набљудување избори добила организација што набљудува избори. Скандал – или опис на работното место?

Ништо од ова не паѓа од небо. Александар Вучиќ кон крајот на септември поднесе оставка од функцијата претседател за да се кандидира за премиер – фотелја што веќе ја држеше од 2014 до 2017 година. Тој во повеќе наврати јавно обвинуваше странски фактори дека преку невладини организации, меѓу кои и CRTA, ја дестабилизираат Србија. Вишиот јавен обвинител во Белград, Ненад Стефановиќ, уште претходно изјави дека посебното одделение за борба против корупцијата побарало информации од американското Министерство за правда за можна злоупотреба на парите од USAID, перење пари и ненаменско трошење.

Иронијата е во тоа што провладината приказна, за да покаже колку е опасно студентското движење, цитира токму западна агенција. Ројтерс неодамна објави дека движењето прерасна во една од најмоќните политички сили во земјата и во најголемата закана досега за Вучиќ, кој доминира со српската политика од 2014 година – прво како премиер, па како претседател.

Американската амбасада во Белград на 16 октомври издаде безбедносно предупредување до своите граѓани: да ги следат локалните медиуми, да избегнуваат толпи и да внимаваат на околината, бидејќи маршевите може да бидат придружени со силно полициско присуство, а дел од протестните прошетки во минатото прераснале во насилство. Тоа е атмосферата во која Србија оди на гласање.

На гласачкото ливче ќе има од сè: Вучиќевата „Обединета Србија“, студентската листа „Студентите победуваат“, листата на Ивица Дачиќ, „Европска Србија“ на Мариника Тепиќ и Здравко Понош – но и две листи што ја ставија Русија во самото име, „Руска странка – Србија во БРИКС“ и „Русите и Србите браќа засекогаш“, како и „Албанска коалиција“. Ако грант за следење избори е доказ за странско мешање, како тогаш да се чита листа што на гласачкото ливче ветува „Србија во БРИКС“?

Балканот ја знае оваа сцена напамет: кога тлото почнува да бега под нозете на власта, од фиоката се вадат „странските агенти“. Гласачите ќе го кажат својот збор во недела. Дали тврдењата за CRTA потоа ќе ги провери некој суд – или ќе исчезнат заедно со изборните плакати?