Вашингтон зема удел во стартапот за фузија Commonwealth Fusion: 85 милиони долари за чипови што треба да издржат реактор

Американската влада ќе му даде 85 милиони долари (околу 73 милиони евра) на стартапот Commonwealth Fusion Systems (CFS) за развој на напредни чипови за електрани на нуклеарна фузија. Парите не се само помош: наградата од Министерството за трговија, според законот CHIPS, на државата ѝ носи и удел во компанијата.

Контекстот е важен. Стартапите за фузија се тркаат да ги довршат своите први демонстрациски уреди, а CFS планира својот реактор SPARC да го вклучи некаде следната година. Но еден реактор е само доказ дека може. Ако сакаат да градат десетици комерцијални електрани, ќе им треба поиздржлива енергетска електроника и сигурен синџир на снабдување.

Парите одат во пет иницијативи. Првата е електроника од силициум-карбид – полупроводници што управуваат со високи напони и се наоѓаат насекаде, од LED-светилки и електрични возила до базни станици и дата центри. Во машината за фузија тие ги напојуваат суперспроводливите магнети што ја држат плазмата заробена во реакторот. Следуваат нова генерација радиофреквентни генератори што го загреваат горивото, и електроника за побрза контрола на реакторот, отпорна на зрачење, која би траела подолго и би ги намалила оперативните трошоци.

Последната ставка е најпрепознатлива за оваа година: дел од парите ќе оди за прилагодување на хардверот за вештачка интелигенција, графичките процесори и TPU-чиповите, за работа во електрани. Изгледа дека во 2026 нема сериозна апликација за пари без ставка за ВИ.

„На крајот, тоа значи поспособна и поекономична електрана и посилен американски синџир на снабдување за да се изгради“, напишал соосновачот и главен научник на CFS, Брендон Сорбом. Реченицата кажува сè: ова е колку енергетски, толку и индустриски проект, во кој државата не дава само пари, туку станува и сопственик. Дали Европа, која со години зборува за сопствени чипови, ќе најде пари и за фузија – или и оваа технологија еден ден ќе ја купува од Американците?