ЕК за економијата: раст од 3,5 отсто на плати, пензии и кредити, а 33,9 отсто од тендерите со само една понуда

Европската комисија има добра и лоша вест за македонската економија – и двете стојат во новиот извештај. Добрата: реалниот БДП во 2025 година пораснал 3,5 проценти, а во првата половина од 2026 растот во просек изнесува 3,3 проценти. Лошата: од што е направен тој раст.

Според ЕК, растот е „главно поттикнат од потрошувачката, кредитната експанзија и побарувачката поддржана од државата“, а не од поголема продуктивност. Силен раст на платите и пензиите, забрзано кредитирање, поголема јавна потрошувачка поради платите во јавниот сектор и државно субвенционирани кредити за фирмите. Нето-извозот, пак, го влечел растот надолу.

Резултатот се гледа во бројката што најмногу боли: БДП по жител според куповната моќ пораснал од 40 проценти од просекот на ЕУ во 2017 на 43 проценти во 2025 година. Три процентни поени за осум години.

Тендери без натпревар

За јавните набавки ЕК пишува „нема напредок“. Во 2025 година 33,9 отсто од тендерите имале само една понуда, поништени биле 28,7 отсто од постапките, а електронските аукции се користеле кај 22 отсто од огласите – наспроти целта од 40 отсто. Критериумот за економски најповолна понуда, кој овозможува покрај цената да се оценува и квалитетот, бил применет кај само 6 отсто од договорите.

Една понуда не е доказ за корупција. Но кога речиси секој трет тендер завршува без вистински натпревар, исчезнува механизмот што треба да ја заштити државата од превисоки цени. Кој тогаш ја одредува цената?

Се троши повеќе, се гради помалку

Од ревидираниот план за капитални расходи во 2025 година реализирани се само 64,6 проценти. Со ребалансите капиталните расходи биле намалени за 6,6 проценти, а тековните зголемени за 3 проценти. Пензиите веќе чинат 11,8 проценти од БДП, наспроти 9,8 проценти во 2021 година, а ЕК забележува дека покачувањата во септември 2025 и март 2026 биле направени ад хок, наместо преку редовната индексација.

Дефицитот во 2025 изнесувал 4 проценти од БДП. Со јулскиот ребаланс целта за 2026 е кренета од 3,5 на 4,1 процент, а рокот за враќање под 3 проценти е поместен од 2027 на 2028 година. Само 14,3 отсто од повратите на ДДВ биле исплатени во законскиот рок – што, според Комисијата, директно ја удира ликвидноста на компаниите.

ЕК ја проблематизира и кредитната линија од 250 милиони евра од унгарскиот заем. Кредитите се со фиксна камата од 1,9 отсто, субвенцијата на разликата до пазарната камата го чинела буџетот околу 3,8 милиони евра, а целта на мерката останува нејасна, бидејќи парите не биле насочени кон конкретна индустрија.

Економија што расте на плати, пензии и кредити звучи добро на прес-конференција. Прашањето што Брисел го поставува е поедноставно и понепријатно: што ќе остане кога ќе заврши трошењето?