Скопје ќе прави катастар на оџаци: новиот план за воздух до 2031 нуди 100 електрични автобуси, но не кажува кој плаќа

Град Скопје, заедно со УНДП, на јавна расправа го претстави нацрт-планот за подобрување на квалитетот на воздухот 2027-2031. Најзвучната новост е катастар на оџаци, дигитална евиденција на сите места од кои се испуштаат загадувачки материи, од индустриските објекти до домаќинствата. Документот за прв пат се изработува на дигитална платформа.

Бројките од Државниот автоматски мониторинг систем се двојни, како и самиот проблем. Воздухот во Скопје секоја година ги надминува дозволените нивоа на ПМ10 и ПМ2,5. Истовремено, обемот на загадувањето од 2015 до 2025 година е намален помеѓу 40 и 50 отсто. Подобро е. Сè уште не е здраво.

Мерки што ги знаеме напамет

За домаќинствата: проширување на централното греење, исфрлање на печките на дрва, субвенции за соларни системи и топлински пумпи. За сообраќајот: 100 електрични автобуси, зона со ниски емисии во центарот, брз автобуски превоз и поголема велосипедска мрежа. За индустријата: построги контроли и најдобри достапни технологии. Тука се и миењето на улиците, контролата на прашината од градилиштата и редовното чистење на оџаците.

Кој следел барем една скопска зима, оваа листа ја има слушнато. Брзиот автобуски превоз и проширувањето на парното се спомнуваат со години. Новиот план ги наведува мерките, но критичарите забележуваат дека не е јасно дефинирано која институција ќе го следи нивното спроведување, а за финансирањето има само предлози.

Елена Николовска од Еко свест вели дека нацртот е добра основа, но дека мора да се усогласи со новите закони за квалитет на воздухот и за индустриски емисии и да има обезбедени пари и капацитети. Бара и мерката за фосилен гас во домаќинствата да се замени со поддршка за обновливи извори и енергетска ефикасност, како и повеќе јавни расправи пред усвојувањето.

Катастар на оџаци е добра идеја. Но Скопје не се гуши од недостиг на евиденции, туку од недостиг на спроведени мерки. Кој ќе одговара во 2031 ако воздухот повторно секоја година ги пробива границите?