Askush nuk mund ta parashikojë të ardhmen më mirë se historia. Ajo është dëshmitari i vetëm që i ka parë tashmë pasojat e vendimeve që njerëzit kanë marrë gjatë shekujve.

Historia na mëson se asnjë shtet nuk u dobësua sepse kishte tepër njerëz të rinj, të arsimuar dhe të aftë për punë. Përkundrazi, shtetet filluan të humbnin forcën kur humbnin kapitalin e vet njerëzor, kur të rinjtë largoheshin dhe institucionet nuk arrinin të krijonin kushte që ata të mbeteshin e ta ndërtonin të ardhmen në shtëpi.

Sot, kur Maqedonia përballet me një rënie serioze demografike dhe largim, ia vlen të shihen përvojat e vendeve të tjera.

Prandaj mësimi më i rëndësishëm është i thjeshtë: një shtet që nuk investon te njerëzit e vet, herët a vonë do të duhet të kërkojë njerëz diku tjetër. Dhe ky është një mësim që historia e ka përsëritur pafund herë dhe që askush nuk mund ta shpjegojë më mirë se vetë historia.

Sot Evropa gjithnjë e më shpesh përballet me pasojat e migrimit të pakontrolluar, integrimit të pamjaftueshëm dhe politikave të gabuara demografike. Belfasti, pjesë të Suedisë, Brukseli dhe shumë qytete të tjera evropiane tregojnë sa shpejt mund të krijohen tensione shoqërore kur shteti nuk ka strategji afatgjate.

Prandaj Maqedonia duhet të mësojë nga përvojat e të tjerëve. Në vend që të përsërisim gabimet e të tjerëve, duhet të krijojmë kushte që të rinjtë të mbeten, të krijojnë familje dhe ta ndërtojnë të ardhmen këtu.

Nëse Maqedonia mbetet pa të rinj, zgjidhja nuk duhet të jetë pajtimi me largimin e tyre, por lufta për kthimin e tyre.

Është e vërtetë se çdo ekonomi ka nevojë për fuqi punëtore dhe se vendet bosh të punës dikush në fund do të duhet t'i plotësojë. Por pyetja e vërtetë është pse mijëra të rinj maqedonas çdo vit e lënë vendin. Në vend që të flitet kush do t'i zëvendësojë, duhet të flitet si të kthehen dhe pse largohen.

Para se të flasim kush do t'i zëvendësojë të rinjtë që largohen, duhet të pyesim veten pse ata fare ikin.

Shkaqet janë të njohura mirë dhe qytetarët i ndiejnë çdo ditë: paga të ulëta krahasuar me Evropën, mundësi të kufizuara për përparim profesional, partizimi i institucioneve, korrupsioni, ndjenja e padrejtësisë, ndotja, problemet në shëndetësi e arsim, si dhe mosbesimi se gjërat mund të ndryshojnë për mirë.

Shumë të rinj nuk e lënë Maqedoninë sepse nuk e duan vendin e vet, por sepse duan një jetë më të mirë, më shumë siguri dhe një të ardhme më të qartë për familjet e tyre. Ata shkojnë atje ku besojnë se mundi çmohet më shumë, ligjet vlejnë për të gjithë dhe ku ka më shumë mundësi për zhvillim personal e profesional.

Prandaj pyetja e vërtetë nuk është kush do t'i zëvendësojë të rinjtë që largohen, por çfarë duhet të bëjë shteti që ata të mbeten. Nëse nuk i heqim shkaqet e largimit, çdo vit do të humbasim breza të rinj, dhe problemi do të bëhet gjithnjë e më i madh.

Maqedonia nuk duhet të garojë me shtetet e tjera se sa punëtorë mund të importojë, por se sa nga qytetarët e vet mund të mbajë dhe të kthejë në shtëpi.

Askush nuk ka të drejtë ta drejtojë të ardhmen e Maqedonisë në drejtimin e gabuar. Asnjë pushtet, asnjë politikan, asnjë brez nuk guxon të pajtohet me faktin që të rinjtë largohen dhe shteti kërkon zëvendësim për ta.

Maqedoninë nuk e ndërtojnë statistikat, por njerëzit. Vlera e saj më e madhe nuk janë burimet natyrore, por qytetarët e rinj, të arsimuar e të aftë. Prandaj është detyrë e çdo pushteti të krijojë kushte që ata të mbeten, të kthehen dhe ta ndërtojnë të ardhmen e tyre këtu.

Rruga e drejtë nuk është pranimi i largimit si pashmangshmëri, por lufta kundër shkaqeve që i shtyjnë të rinjtë të ikin. Historia i mban mend shtetet që i mbajtën njerëzit e vet, jo ato që u pajtuan me largimin e tyre.

Fatin e Maqedonisë duhet ta krijojnë qytetarët e saj, mbi të gjitha brezat e rinj që do të jetojnë, do të punojnë dhe do ta zhvillojnë vendin në dekadat që vijnë.