Prej më shumë se 35 vitesh skena politike maqedonase dominohet nga dy parti - VMRO-DPMNE dhe SDSM. Njëra u formua në vitin 1990, tjetra në 1991, dhe së bashku sunduan thuajse tërë periudhën nga pavarësia deri më sot. Por, përkundër premtimeve të shumta, reformave dhe llogarive politike, shumë nga problemet kyçe mbeten të njëjta.

Nëse llogariten edhe qeveritë teknike dhe periudhat kalimtare, shifrat mund të ndryshojnë për disa muaj, por në përgjithësi:

• SDSM sundoi rreth 17 vjet
• VMRO-DPMNE sundoi rreth 15 vjet

Kur SDSM është në pushtet, faji kërkohet te VMRO-DPMNE. Kur VMRO-DPMNE vjen në pushtet, sërish gishti drejtohet nga qeveria e mëparshme. Kështu, prej dekadash, qytetarët dëgjojnë të njëjtat justifikime, ndërsa përgjegjësia kalon vazhdimisht nga njëra te tjetra.

Ndërkohë, institucionet, administrata, ndërmarrjet publike dhe qendrat e ndryshme të pushtetit mbeten thellësisht të ndërthurura në një sistem që ndryshohet me vështirësi. Në vend të një transformimi të vërtetë, shpesh krijohet përshtypja se ndryshojnë vetëm njerëzit në majë, ndërsa mënyra e funksionimit mbetet e njëjtë.

Pasojat janë të dukshme: largimi i të rinjve, investime të pamjaftueshme, probleme në energjetikë, shëndetësi, arsim dhe drejtësi. Pas tri dekadash e gjysmë, qytetarët kanë të drejtë të pyesin nëse problemi është te qeveritë individuale apo te vetë sistemi, që vazhdimisht prodhon të njëjtat rezultate.

Pas më shumë se tri dekadash sundimi të VMRO-DPMNE dhe SDSM, qytetarët gjithnjë e më shpesh shtrojnë të njëjtën pyetje - ku janë projektet e mëdha që e ndryshuan përgjithmonë Maqedoninë? Përkundër mijëra konferencave për shtyp, premtimeve dhe akuzave të ndërsjella, shteti vazhdon të përballet me të njëjtat probleme: largimi i të rinjve, bazë e dobët industriale, varësi energjetike dhe transparencë e pamjaftueshme.

Problem edhe më i madh është se publiku gjithnjë e më vështirë vjen te informacionet për vendimet që ndikojnë drejtpërdrejt mbi shtetin. Kontratat, koncesionet, privatizimet, projektet energjetike, ndërhyrjet infrastrukturore dhe dokumente të tjera të rëndësishme shpesh janë të paqasshme ose fshihen pas arsyetimeve për sekret afarist, konfidencialitet ose mbrojtje të interesave të palëve të treta.

Në një shtet ku qytetarët paguajnë faturat, taksat dhe pasojat e vendimeve politike, nuk guxon thuajse gjithçka të jetë sekret. Transparenca duhet të jetë rregull, jo përjashtim. Në vend të institucioneve të hapura, publiku merr dyer të mbyllura dhe qasje të kufizuar te informacionet me interes publik.

Pikërisht prandaj rritet dyshimi se problemi më i madh nuk është se cila parti është në pushtet, por kultura e qeverisjes që është ndërtuar me vite. Kur projektet nuk janë mjaftueshëm të dukshme, dhe dokumentet nuk janë mjaftueshëm të qasshme, qytetarët kanë të drejtë të dyshojnë dhe të kërkojnë përgjigje.

Demokracia nuk matet me numrin e konferencave për shtyp, por me sa e gatshme është pushteti t'i hapë dokumentet, kontratat dhe institucionet para publikut. Dhe pikërisht këtu Maqedonia ende ka një problem serioz.