Pak minuta pas mesnate, qielli mbi Lituani pushoi së qeni metaforë për sigurinë dhe u bë vend pune. Një mjet fluturues pa pilot hyri në hapësirën ajrore të vendit, një avion luftarak i NATO-s e rrëzoi pranë fshatit Pratkunaj në rrethin Kaishjadoris, jo larg Kaunasit, qytetit të dytë për nga madhësia në vend. Autoritetet lituaneze menjëherë dërguan policinë ushtarake dhe shërbime të tjera në terren për të gjetur mbetjet dhe për të përcaktuar se për çfarë lloji droni bëhet fjalë.

Ajo që u dërgohet qytetarëve nuk ishte njoftim, por SMS. Lituania shpalli nivelin e verdhë të rrezikut ajror për Vilniusin dhe rrethinën, si dhe për zonat e Trakait dhe Elektrenait, ndërsa paralajmërimet arritën drejtpërdrejt në telefonat celularë. Aeroporti i Vilniusit e kufizoi përkohësisht punën. Kur rreziku u shpall i përfunduar, paralajmërimi u tërhoq dhe fluturimet vazhduan. I gjithë operacioni zgjati më pak se një natë.

Nga erdhi droni - dhe i kujt është

Sipas informacioneve paraprake, mjeti fluturues ka hyrë me gjasë nga territori i Bjellorusisë. Por kjo nuk është njësoj si të dish i kujt është. Shefi i Qendrës Kombëtare për Menaxhimin e Krizave, Vilmantas Vitkauskas, tha se ekspertët ende duhet të përcaktojnë karakteristikat e dronit të rrëzuar, trajektoren e tij të mundshme dhe qëllimin e fluturimit. Shërbimet tani po mbledhin mbetjet për të përcaktuar modelin dhe origjinën.

Presidenti i Lituanisë, Gitanas Nauseda, e konfirmoi rrëzimin dhe falënderoi forcat aleate. „Droni që sapo hyri në hapësirën ajrore lituaneze u shkatërrua nga avionët luftarakë të NATO-s. Falënderoj personelin aleat për reagimin e shpejtë“, njoftoi ai. Sipas Ministrisë së Mbrojtjes, reaguan forcat e armatosura lituaneze dhe pilotë italianë të angazhuar në misionin për mbrojtjen e hapësirës ajrore baltike.

Para dy ditësh alarmi doli të ishte tufë zogjsh

Vetëm dy ditë më parë, më 13 shtator, Lituania kishte ngritur tashmë një avion të NATO-s dhe kishte mbyllur përkohësisht aeroportin e Vilniusit për shkak të objekteve që dyshohej se ishin dronë. Kontrolli i mëvonshëm tregoi se radari në fakt kishte regjistruar një tufë zogjsh. Ky është detaji që thotë më shumë se vetë incidenti: kur sistemi është aq i tendosur sa një tufë zogjsh ngre avionë luftarakë, pyetja nuk është më nëse do të ketë gabim, por kur.

Misioni për mbrojtjen e hapësirës ajrore baltike patrullon mbi Lituani, Letoni dhe Estoni që nga hyrja e tyre në Aleancë në vitin 2004. Dy dekada kjo ishte rutinë pa lajme. Muajt e fundit incidentet me mjete fluturuese pa pilot janë bërë problem serioz sigurie në krahun lindor të NATO-s, ndërsa rutina u shndërrua në diçka që njerëzit e marrin si alarm në telefon.

Shifra është ajo që e hap pamjen e vërtetë. Gjuajtësit e misionit edhe më parë kanë rrëzuar dronë të humbur - mbi Estoni në maj, mbi Letoni në qershor dhe sërish në gusht. Me atë të mbrëmshmin, këto janë katër mjete të rrëzuara mbi Baltik për më pak se pesë muaj. Kur diçka përsëritet katër herë, fjala „incident“ ngadalë pushon së vlejturi.

Kush do të përgjigjet nëse ndonjë natë gabimi shkon në drejtim të kundërt? Ballkani e njeh këtë skenë përmendsh: gjithçka është nën kontroll derisa nuk është, e pastaj të gjithë kujtojnë se paralajmërimet ekzistonin prej javësh. Dallimi është se këtu çdo reagim zgjat minuta dhe e tërheq me vete tërë Aleancën.