Неколку минути по полноќ, небото над Литванија престана да биде метафора за безбедност и стана работно место. Беспилотно летало влезе во воздушниот простор на земјата, борбен авион на НАТО го собори кај селото Праткунај во округот Кајшјадорис, недалеку од Каунас, вториот по големина град во земјата. Литванските власти веднаш испратија воена полиција и други служби на терен за да ги најдат остатоците и да утврдат за каков тип дрон станува збор.

Она што им се испорача на граѓаните не беше соопштение, туку СМС. Литванија прогласи жолто ниво на воздушна опасност за Вилнус и околината, како и за подрачјата на Тракај и Електренај, а предупредувањата стигнаа директно на мобилните телефони. Аеродромот во Вилнус привремено ја ограничи работата. Кога опасноста беше прогласена за завршена, предупредувањето беше повлечено и летовите продолжија. Целата операција траеше помалку од една ноќ.

Од каде дојде дронот – и чиј е

Според прелиминарните информации, леталото најверојатно влегло од територијата на Белорусија. Но тоа не е исто со тоа да се знае чие е. Шефот на Националниот центар за управување со кризи Вилмантас Виткаускас рече дека експертите допрва треба да ги утврдат карактеристиките на соборениот дрон, неговата можна патека и целта на летот. Службите сега ги собираат остатоците за да го определат моделот и потеклото.

Претседателот на Литванија Гитанас Науседа го потврди соборувањето и им се заблагодари на сојузничките сили. „Дронот што штотуку влезе во литванскиот воздушен простор беше уништен од борбени авиони на НАТО. Им се заблагодарувам на сојузничкиот персонал за брзата реакција“, соопшти тој. Според Министерството за одбрана, реагирале литванските вооружени сили и италијански пилоти ангажирани во мисијата за заштита на балтичкиот воздушен простор.

Пред два дена тревогата се покажа како јато птици

Само два дена претходно, на 13 септември, Литванија веќе кревала авион на НАТО и привремено го затворила аеродромот во Вилнус поради објекти за кои се сомневало дека се дронови. Подоцнежната проверка покажала дека радарот всушност регистрирал јато птици. Тоа е деталот што кажува повеќе од самиот инцидент: кога системот е толку затегнат што јато птици подига борбени авиони, прашањето веќе не е дали ќе има грешка, туку кога.

Мисијата за заштита на балтичкиот воздушен простор патролира над Литванија, Летонија и Естонија уште од нивното влегување во Алијансата во 2004 година. Две децении тоа беше рутина без вести. Последниве месеци инцидентите со беспилотни летала станаа сериозен безбедносен проблем на источното крило на НАТО, а рутината се претвори во нешто што луѓето го добиваат како тревога на телефон.

Бројката е она што ја отвора вистинската слика. Ловците на мисијата и претходно соборувале залутани дронови – над Естонија во мај, над Летонија во јуни и повторно во август. Со синоќешниот, тоа се четири соборени летала над Балтикот за помалку од пет месеци. Кога нешто се повторува четири пати, зборот „инцидент“ полека престанува да важи.

Кој ќе одговара ако некоја ноќ грешката оди во спротивна насока? Балканот ја знае оваа сцена напамет: сè е под контрола додека не е, а потоа сите се сеќаваат дека предупредувањата постоеле со недели. Разликата е што овде секоја реакција трае минути и ја носи со себе целата Алијанса.