Nga çdo njëqind kompani në sektorin afarist maqedonas, më pak se pesë janë nën kontroll të huaj. Ato më pak se pesë krijojnë më shumë se një të tretën e gjithë vlerës bruto të shtuar në sektor.

Shifrat janë nga Enti Shtetëror i Statistikës, për vitin 2024. Në vend vepronin 3.280 ndërmarrje vendase të kontrolluara nga jashtë. Kjo është 4,7 për qind e ndërmarrjeve në sektorin afarist. Në to janë të angazhuar 24,2 për qind e të punësuarve - pothuajse çdo i katërt - ndërsa krijojnë 37 për qind të vlerës bruto të shtuar.

Përkthyer në shifra absolute: rreth 105 mijë të punësuar dhe përafërsisht 184 miliardë denarë vlerë e shtuar, që është afër tre miliardë euro. I gjithë sektori afarist po atë vit kishte 434.645 persona të angazhuar dhe 497 miliardë denarë vlerë të shtuar.

Tridhjetë e dy përballë pesë

Masa më e qartë e dallimit nuk është te përqindjet, por te mesatarja. Filialja mesatare e huaj në Maqedoni punëson rreth 32 persona. Ndërmarrja mesatare vendase - rreth pesë. Ky nuk është dallim në punëdashje; ky është dallim në kapital, në qasje te tregjet dhe në aftësinë për të duruar një periudhë pa fitim.

Ku saktësisht krijohet ajo vlerë është pyetja e dytë e dobishme. Më së shumti në industrinë përpunuese - 35,3 për qind e vlerës së shtuar të filialeve të huaja vjen prej saj, me 381 kompani dhe mbi 51 mijë të punësuar. Pasojnë informacioni dhe komunikimi me 16,7 për qind, dhe tregtia me shumicë e pakicë me 11,5 për qind. Pra, kjo nuk është ekonomi sportelesh importi - pjesa më e madhe e vlerës krijohet në prodhim.

Nga vjen kapitali, pothuajse nuk ka dilemë. Subjektet evropiane kontrollojnë 92,8 për qind të filialeve të huaja. Vendet anëtare të Bashkimit Evropian kontrollojnë 44,6 për qind të tyre, por në ato kompani punojnë 62,8 për qind e të gjithë të punësuarve në filiale të huaja dhe krijohet 61,9 për qind e vlerës së tyre. Austria kryeson me 17,4 për qind të vlerës së shtuar, pas saj Holanda me 11, Gjermania me 9,7 dhe Mbretëria e Bashkuar me nëntë për qind. Katër shtete - gati gjysma e vlerës.

Kjo është e dhëna që ka peshë politike, jo vetëm statistikore. Maqedonia me vite debaton për marrëdhënien me BE-në si çështje identiteti dhe procedure. Shifrat e ESHS-së tregojnë se ekonomikisht ajo lidhje tashmë ekziston, plotësisht, dhe se është asimetrike në favor të anës tjetër të tryezës.

Një rezervë që vetë ESHS e vendos meriton të përcillet. Numri i filialeve të huaja të regjistruara për 2024 është dukshëm më i madh se vitet e mëparshme, por kjo është rezultat i një burimi të përmirësuar të dhënash, jo i një vale investimesh të reja. Krahasimi i drejtpërdrejtë me vitet e kaluara, thonë nga Enti, duhet bërë me kujdes.

Mbetet pyetja e vërtetë, dhe ajo nuk është nëse duhet të ketë kapital të huaj. Ka, në prodhim, dhe ai krijon vende pune. Pyetja është pse ndërmarrja vendase mbetet e ngecur në mesataren prej pesë të punësuarish - dhe çfarë ka bërë shteti që kjo të ndryshojë, përveçse numëron shifrat e të tjerëve.