Një pasuri natyrore mijëra vjeçare, e mbrojtur me ligj që nga viti 2008 - e megjithatë dikush u „kujtua" të paguajë privatisht hyrjen mbi të. Kukullat e gurta në Kuklicë pranë Kratovës, një nga mrekullitë gjeomorfologjike më të rralla në vend, u bënë simbol i mënyrës si shteti i lë xhevahirët e tij në mëshirë të fatit.

Lokaliteti numëron rreth 150 piramida dheu të larta nga katër deri në dhjetë metra, të formësuara nga mijëvjeçarë erozioni mbi shkëmb vullkanik. Tradita popullore thotë se bëhet fjalë për dasmorë të gurëzuar nga një „dasmë e gëzuar" e mallkuar - por shkenca është më prozaike: formacionet janë të vjetra deri në 20.000 vjet, jo miliona, siç pohohet ndonjëherë.

Problemi është tjetër dhe më tokësor. Sipas burimeve, persona privatë pa asnjë bazë ligjore kanë vendosur rampa të improvizuara dhe prej vitesh paguajnë hyrjen nga turistët vendas dhe të huaj. Shërbimi i premtuar i ruajtjes nuk funksionon në terren, nuk ka barriera fizike që do t'i pengonin vizitorët të shkelin mbi shkëmbin e brishtë, ndërsa qendra e re e informacionit, edhe pse fjalë për fjalë e hijëzon lokalitetin, rrallë është e hapur.

Çmimi i kësaj neglizhence është i matshëm. Shkencëtarët vlerësojnë se grupi më i njohur i figurave do të mbijetojë edhe vetëm 500 deri 700 vjet - dhe ajo kohë mund të përgjysmohet nëse shkelja dhe menaxhimi i keq vazhdojnë. Komuna e Kratovës, Ministria e Mjedisit dhe Ministria e Kulturës prej dekadash ia hedhin përgjegjësinë njëra-tjetrës.

Dhe këtu është thelbi. Kur asnjë institucion s'do të jetë i zoti, gjithmonë shfaqet dikush që paguan sikur të ishte. Kukullat e gurta mbijetuan mijëra vjet vetëm; pyetja është nëse do të mbijetojnë edhe disa dekada nga kujdesi ynë.