Është e premte, java ka qenë rraskapitëse dhe më në fund ke një pasdite të lirë. Ulesh në divan. Pas pesë minutash tashmë mendon për dollapin që duhet rregulluar, për punën që mund të kryhet paraprakisht, për palestrën. Dhe pasditja që të duhej aq shumë sërish mbushet me detyrime, pothuajse pa e vënë re.

Jetojmë në një shoqëri që e shpërblen produktivitetin dhe agjendën e mbushur e lexon si virtyt. Por çka nëse dëshira për ta shfrytëzuar çdo minutë nuk është më zgjedhje? Çka nëse pas vlerës së dukshme fshihet një mënyrë për t'i shmangur ato që vërtet na mundojnë? Këtë pyetje e hap Isabel Hernández, udhëheqëse e Katedrës së Psikologjisë në Universitetin Evropian të Andaluzisë.

Së pari, që të mos e teprojmë: jeta aktive në vetvete nuk është problem. Ka njerëz që kënaqen duke radhitur detyrime, duke ushtruar, duke qenë në dhjetë projekte njëherësh. Problemi fillon kur në vend të kënaqësisë shfaqet ndjenja se nuk guxojnë të ndalen. „Dallimi nuk është aq shumë se sa gjëra bën njeriu, por si sillet ndaj aktivitetit që bën“, shpjegon Hernández.

Kur pushimi shkakton faj

Nëse pushimi sjell faj ose ankth, ose vazhdimisht ndjen nevojë të bësh diçka, aktiviteti ndoshta ka një funksion tjetër: t'i mbajë mënjanë emocionet me të cilat vështirë përballemi. Mendja mbahet e zënë që të mos mendojë dhe të mos ndiejë. Problemi është se të qenit i zënë nuk do të thotë se e zgjidhim atë që na shqetëson - vetëm e shtyjmë.

Ekziston edhe një term për këtë: faji për kohën e lirë, parehati që ndiejnë disa njerëz kur i kushtojnë kohë diçkaje që nuk e konsiderojnë të dobishme. Shfaqet edhe kur të gjitha detyrimet janë kryer, si një zë i brendshëm që kujton se mund të bëhet diçka më e dobishme. „Në fakt mund të mësojmë ta lidhim të qenit të zënë me të vepruarit drejt, ndërsa pushimin me joproduktivitetin“, thotë psikologia. E kur ritmi bie, dalin shqetësimet që deri atëherë i mbanim me sukses nën qilim.

Kur vlera matet me rezultate

Më e rrezikshme bëhet kur fillojmë ta masim vlerën tonë sipas asaj që kemi prodhuar. Atëherë një ditë joproduktive, një gabim ose nevoja për pushim përjetohen si humbje. „Nëse duhet të arrij gjëra që të ndiej se vlej, çdo gabim, çdo pushim ose çdo fazë e jetës me produktivitet më të ulët mund të përjetohet si kërcënim personal“, paralajmëron Hernández.

Ajo bën dallim të qartë mes ambicies së shëndetshme dhe produktivitetit toksik. Ambicia e shëndetshme lidhet me motivimin, rritjen personale dhe kureshtjen. Ai toksik shfaqet kur prodhimi pushon së qeni zgjedhje dhe bëhet nevojë kompulsive për t'u ndier i vlefshëm - dhe edhe kur qëllimet arrihen, kënaqësia zgjat pak dhe menjëherë vjen nevoja për më shumë. Sipas saj, hulumtimet e lidhin vetëbesimin e ndërtuar mbi suksesin me rraskapitje më të madhe dhe me sindromin e djegies profesionale. Rrjetet sociale këtu shtojnë të tyren: ato „funksionojnë si vitrina të përhershme të suksesit“, ku shihen arritjet dhe rutinat e idealizuara, por jo çmimi - djegia, ankthi, nervozizmi. Disa njerëz, thotë ajo, madje e humbin aftësinë të njohin se çfarë duan të bëjnë përveç punës.

Pushimi nuk fitohet

Rimëkëmbja psikologjike kërkon pikërisht momente në të cilat mendja shkëputet nga detyrimet, ndërsa aftësia më e madhe për t'u shkëputur lidhet me më pak lodhje, gjumë më të mirë dhe mirëqenie më të madhe. Këshillë për ata që e njohin veten: filloni gradualisht. Nuk duhet të kërcehet nga agjenda e mbushur në një pasdite të tërë të zbrazët. Mjafton të rezervohen dritare të vogla pa qëllim produktiv dhe të durohet parehatia që shfaqet, pa kërkuar menjëherë detyrë të re. „Pushimi nuk është kohë e humbur, as diçka që duhet ta meritojmë pasi të prodhojmë. Është nevojë themelore për rimëkëmbje që e kanë të gjithë njerëzit.“ Nëse faji ose ankthi janë aq të fortë sa e përcaktojnë përditshmërinë, Hernández rekomandon që kjo të punohet me terapist.

Në një kulturë ku „mos rri me duar kryq“ dëgjohet që nga fëmijëria, kjo tingëllon pothuajse subversive. Por ndoshta pikërisht aty është nyja: jo në atë se sa bëjmë, por në atë se nga çfarë ikim ndërsa e bëjmë. Pushimi nuk duhet të bëhet edhe një detyrim që duhet përmbushur.