Presli Gerber, djali i supermodeles Sindi Krauford, vdiq më 20 shtator, në moshën 27-vjeçare, në një qendër rehabilitimi në Kaliforni. Policia e heton rastin si mbidozë e mundshme dhe arrest kardiak, ndërsa rezultatet përfundimtare toksikologjike ende priten. Muaj para kësaj, ai kishte treguar publikisht se kishte provuar ibogainën - një substancë psikedelike eksperimentale - në luftën me varësinë.

Është e lehtë të bashkohen dy pika që nuk duhet të bashkohen. Psikofarmakologu Anton Gomez-Eskolar, ekspert për psikedelikët nga fondacioni Inawe, është i qartë: „Vdekja e tij nuk mund të lidhet me ibogainën. Atë trajtim e mori para disa muajsh.“ Por rasti hapi një pyetje që ia vlen të shtrohet pa sensacionalizëm: çfarë është në të vërtetë ibogaina dhe pse hulumtohet fare?

Çfarë është ibogaina

Ibogaina është substancë psikoaktive nga rrënja e bimës Tabernanthe iboga, e cila rritet në Afrikën Qendrore, veçanërisht në Gabon. Interesi shkencor po rritet për shkak të efektit të saj të mundshëm te varësia nga opioidet, kokaina dhe alkooli. Nuk merret si ilaç i zakonshëm çdo ditë: jepet në kuadër të një trajtimi ku përvoja intensive psikedelike shkon bashkë me psikoterapinë. Qëllimi është që pacienti ta kuptojë ndryshe varësinë e vet dhe ta shfrytëzojë atë përvojë në seancat e ardhshme. Në SHBA, ku jetonte Gerberi, nuk është miratuar si trajtim mjekësor.

Ajo që e dallon është se, sipas hulumtimeve deri tani, mund të veprojë edhe te varësia psikologjike, edhe te një pjesë e mekanizmave fizikë - ta lehtësojë krizën e abstinencës dhe dëshirën për substancën. Kjo është e rëndësishme për njerëzit që me vite përpiqen të ndalojnë, kalojnë nga trajtimi në trajtim dhe sërish rrëzohen. Por rezultatet paraprake nuk janë dëshmi: nevojiten studime më të gjera për të ditur sa zgjat efekti dhe kujt i ndihmon vërtet.

Gomez-Eskolar e lidh efektin me neuroplasticitetin - aftësinë e trurit për t'i riorganizuar lidhjet e veta. Psikedelikët duket se e nxisin atë dhe krijojnë një gjendje në të cilën modelet e rrënjosura thellë të të menduarit dhe sjelljes ndryshojnë më lehtë. Përvoja nuk e zëvendëson psikoterapinë, por i krijon kushte më të favorshme. Sipas tij, në këtë qasje psikedeliku „mundëson që të kapet rrënja e çrregullimit dhe të përshpejtohet shërimi, që në të ardhmen të mos nevojitet ilaç“.

Rreziku që nuk guxon të anashkalohet

Ibogaina zakonisht merret nga goja, në kapsulë, ndërsa përvoja zgjat disa orë dhe kërkon mbikëqyrje mjekësore të specializuar. Ndryshe nga psikedelikët e tjerë, mbart rrezik serioz kardiovaskular: mund ta zgjatë intervalin QT, domethënë zemrës i duhet më gjatë se normalisht të rimëkëmbet elektrikisht pas çdo rrahjeje. Kjo mund ta çrregullojë ritmin dhe të shkaktojë aritmi të rrezikshme. Prandaj para trajtimit kontrollohet zemra, bëhen analiza gjaku dhe kërkohen ndërveprimet e mundshme me ilaçe të tjera, ndërsa gjatë trajtimit aktiviteti i zemrës ndiqet vazhdimisht.

Psikedelikët e tjerë kanë ecur më tej. Australia që nga viti 2023 u lejon psikiatërve të autorizuar të përshkruajnë psilocibinë për depresion rezistent dhe MDMA për çrregullim stresi post-traumatik. Gjermania hapi mundësinë e qasjes në psilocibinë mbi baza humanitare, ndërsa Kanadaja, Zvicra dhe Zelanda e Re kanë përjashtime. Në Spanjë, spitali Sant Zhoan de Reus, së bashku me organizatën ICEERS, zhvilloi një studim klinik me 20 pacientë të varur nga metadoni. Psilocibina për depresion të rëndë tashmë ka rezultate pozitive nga dy studime në fazën e tretë. Ibogaina është shumë më prapa.

Mbetet pyetja për të cilën shkenca ende nuk ka përgjigje: kush do të reagojë, sa zgjat efekti dhe si të garantohet siguria. E për rajonin - a jemi gati për atë bisedë, apo fjala „psikedelik“ te ne ende e mbyll para se të fillojë fare?