Në Sllovaki arkeologët kanë zbuluar një vendgjurmë rreth 7.000 vjeçare me dhjetëra skelete njerëzore - të gjitha pa koka. Në lokalitetin pranë Vrableit, në dy hendeqe, u gjetën gati 80 skelete të kokëprera, ndërsa gjithsej janë identifikuar mbi njëqind individë. Numri, thonë studiuesit, ka gjasa të rritet.

Vendgjurma i përket kulturës së qeramikës lineare - një nga komunitetet më të hershme bujqësore në Evropë, që u përhapën nëpër Evropën Qendrore rreth 7.500 vjet më parë. Vendbanimi pranë Vrableit kishte qindra shtëpi të renditura në lagje; vetëm njëra, e rrethuar me dy hendeqe, shërbente për një qëllim tjetër nga varret e zakonshme pranë shtëpive. Aty, në vend të qeramikës dhe qengjave të flijuar, qëndronin trupa pa koka - me një fëmijë si i vetmi përjashtim mes të rriturve.

Instinkti i parë është të mendojmë për një masakër. Por shkenca është më e kujdesshme. „Nuk bëhet fjalë për prerje të dhunshme të kokës, por për heqje me mjeshtëri të kafkës", thotë antropologia biologjike Katharina Fuchs nga Universiteti i Kilit. Drejtuesi i studimit, Martin Furholt, shton se bëhet fjalë për „praktika shoqërore" me shenja të kufizuara konflikti, jo për një ngjarje të përgjakshme.

Me fjalë të tjera - paraardhësit tanë, shtatë mijë vjet më parë, kishin rituale që sot na duken makabre, por për ta kishin logjikën e vet. Skelete pa koka janë gjetur në disa vende neolitike anembanë Evropës, çka tregon për një praktikë të përhapur, ndoshta të lidhur me një kult të paraardhësve ose hyjnive. Ende të pagërmuara janë gati 160 metra të sistemit të hendeqeve. Ndoshta atje, diku, presin edhe kafkat që mungojnë - dhe edhe një tregim për sa pak në të vërtetë dimë për ata para nesh.