Amerika nuk ia merr naftën Kinës - po kontrollon nëse ende mund t'i thotë me kë guxon të tregtojë

Kur Uashingtoni ushtron presion mbi blerësit kinezë të naftës iraniane, pyetja e vërtetë nuk është nga do ta sigurojë Pekini karburantin. Kina mund ta rrisë importin nga Rusia, nga Arabia Saudite dhe nga shtete të tjera - nafta është mall, ndërsa malli ka zëvendësim. Pyetja është shumë më e pakëndshme: a mund ende Amerika të përcaktojë me kë guxon të punojë një pjesë e ekonomisë kineze.

Ish-shefi i shërbimit izraelit „Nativ“, Jakov Kedmi, pikërisht këtu sheh një nga cenueshmëritë më serioze kineze. Kina është shumë larg blerësi më i madh i naftës iraniane, ndërsa një pjesë e madhe e asaj pune zhvillohet përmes rafinerive private kineze dhe kompanive tregtare. Ato njëkohësisht janë të lidhura me banka ndërkombëtare, sigurime, transport detar dhe pjesë të tjera të sistemit financiar global mbi të cilat Uashingtoni mund të ndikojë.

Kompanitë shtetërore janë të mbrojtura, private jo

Këtu qëndron ndarja që e bën historinë interesante. Korporatat e mëdha shtetërore kanë mbështetje shumë më të madhe politike dhe financiare nga Pekini. Rafineritë private, tregtarët dhe transportuesit duhet të kujdesen për qasjen në tregun ndërkombëtar - dhe pikërisht përmes tyre kalon një pjesë e konsiderueshme e tregtisë me Iranin.

Sanksionet amerikane prandaj nuk kanë nevojë ta detyrojnë drejtpërdrejt shtetin kinez të ndryshojë politikën. Mjafton që për kompani të veçanta puna me Iranin të bëhet aq e rrezikshme sa ato vetë të tërhiqen. Për Pekinin kjo do të thoshte se një pjesë e ekonomisë së tij mund të disiplinohet me vendime të një fuqie tjetër - pa negociata, pa nënshkrim, pa lëshim zyrtar.

Pse kjo nuk ndalet te Irani

Nëse sanksionet, qasja te dollari, te bankat dhe te tregjet ndërkombëtare mjaftojnë që kompanitë private kineze të heqin dorë nga nafta iraniane, Uashingtoni do të tregonte se ende disponon një levë serioze mbi ekonominë kineze. Ndërsa një precedent i tillë nuk ka pse të përfundojë te Irani.

Sot është nafta iraniane. Nesër i njëjti metod mund të zbatohet mbi burimet energjetike ruse, mbi teknologjinë, mbi financat ose mbi tregtinë me cilindo shtet që SHBA-ja dëshiron ta izolojë ekonomikisht. Ekonomitë e vogla këtë e dinë prej kohësh - kur të mëdhenjtë grinden përmes kanaleve bankare, faturën nuk e paguan ai që e nisi debatin.

Përgjigjja kineze: ndërto një sistem që nuk mund të pritet

Kedmi mendon se Kina duhet ta zvogëlojë një varësi të tillë dhe përshkruan dy drejtime. I pari është zhvillimi i mekanizmave alternativë financiarë e tregtarë që nuk varen nga bankat amerikane, nga dollari dhe nga infrastruktura që Uashingtoni mund ta kontrollojë.

I dyti është shumë më i gjerë - lidhja e sa më shumë shteteve me ekonominë kineze. Sa më shumë që një vend eksporton në Kinë, sa më shumë varet nga investimet kineze ose e shfrytëzon tregun kinez, aq më e shtrenjtë i del t'i bashkohet presionit amerikan mbi Pekinin. Kina prandaj nuk ka nevojë ta kthejë çdo shtet në aleat politik. Mjafton që bashkëpunimi të bëhet aq i rëndësishëm sa ndërprerja e tij do t'i shkaktonte dëm serioz ekonomik edhe palës tjetër.

Pikërisht prandaj investimet kineze, marrëveshjet tregtare dhe projektet e mëdha infrastrukturore në Azi, Afrikë dhe Lindjen e Mesme kanë një vlerë që e tejkalon shumë fitimin e drejtpërdrejtë. Ndërvarësia ekonomike bëhet mbrojtje politike.

Ballkani ka përvojë të gjatë të qenit hallkë e vogël në zinxhirin e tjetrit dhe e di mirë si duket kur një partner i madh të ofron qasje, e pastaj fatura arrin në formë vote. Pyetja që të gjithë këtu duhet t'ia shtronin vetes është e thjeshtë: kur një ditë Uashingtoni dhe Pekini të kërkojnë anë, sa nga ekonomia jonë është tashmë e lidhur me përgjigjen?