Svedska je ove godine skupila 2,8 milijardi: recept nije u porezima, nego u tome sto je osnivac nesto sto vredi biti

Zemlja sa deset miliona stanovnika ove godine je privukla 2,8 milijardi dolara u startape, a procene su da ce do kraja godine stici barem do pet milijardi. Prosle godine bilo je 3,2 milijarde. Vrhunac je jos uvek 2021. sa 8,5 milijardi - godina kada je novac bio jeftin svuda - ali posle hladjenja, svedski ekosistem se ponovo zagreva. Podaci su Dealrooma.

Svedska vec ima Spotify i Klarnu, ali novi talas je zanimljiviji: Legora za pravnu vestacku inteligenciju, Lovable za programiranje opisom umesto kodom, Neko Health za zdravstvene skenove, Einride za autonomni teretni transport. Nije jedna zvezda - to je niz.

Odgovor koji daje investitorka je neprijatno jednostavan

Sophia Bendz, generalna partnerka u Cherry Venturesu i bivsa zaposlena u Spotifyju, to objasnjava promenom u tome sta se smatra pozeljnim. Kada je ona radila u Spotifyju, mladi ljudi su optimizovali za banku ili konsalting. „Sada, mislim da mnogo ljudi optimizuje za stvaranje stvari i za slobodu, a verovatno i za bogatstvo”, kaze ona.

To zvuci kao floskula sve dok se ne pogleda sta stoji ispod. Prva generacija osnivaca nije otisla - ona sada mentorise, investira i ponekad se vraca u igru. Daniel Ek, osnivac Spotifyja, ujedno je osnivac Neko Healtha. Ljudi koji su radili u Lovableu i Legori sada pokrecu sopstvene firme, primecuje Bendz, jer su izbliza videli da je to izvodljivo.

Tu je deo koji retko kazu: kapital sledi, ne vodi. Bendz kaze da americki investitori sve cesce slecu u Stokholm sa spremnim ponudama. „To je potvrda da se ovde grade dobre kompanije”, kaze ona. Novac je posledica ekosistema, ne njegov uzrok.

Sta se od ovoga prenosi, a sta ne

Lako je pogledati Svedsku i zakljuciti da njen model ne vazi nigde na jugu - visok zivotni standard, zdrave institucije, jaka socijalna mreza koja coveku dozvoljava da rizikuje bez da izgubi kucu. Tacno je. Ali jedan deo objasnjenja nema veze ni sa bruto domacim proizvodom, ni sa porezima: to je da li je osnivac nesto sto vredi biti.

To je drustveni odnos, a ne budzetska stavka. I to je deo koji nijedna strategija za inovacije napisana u ministarstvu ne moze da proizvede potpisom. Svedski ciklus - osnivac uspe, ostane, ulozi u sledeceg - mehanizam je koji traje decenijama, a ne program sa rokom.

Balkan ima talente, ima firme koje rade za strane klijente, ima ljude koji ovaj posao poznaju iznutra. Ono sto se redje vidi je povratni tok: uspesan osnivac koji ostaje i finansira sledeceg. Da li je to pitanje novca, ili toga sta se smatra uspehom nakon sto se zaradi?