Resmî versiyon şöyle: kaçakçılık şebekeleri iltica konusunda asılsız söylentiler yaydı ve on binlerce insan Ceuta'ya doğru yola çıktı. Bu, hiçbir şeyi açıklamayan bir ifade. Çünkü Fas yıllardır istediğinde o sınırı tuttuğunu gösteriyor. Soru insanların nasıl geçtiği değil. Soru, o gün onları kimsenin neden durdurmadığı.

Kriz, İspanya Başbakanı Pedro Sánchez'in Fas'ın başlıca bölgesel rakibi Cezayir'e gitmesinden on gün sonra patladı. Ziyaret sırasında Madrid ve Cezayir güçlendirilmiş diplomatik bağlar duyurdu; Cezayir, İspanya'nın önde gelen doğal gaz tedarikçisi olarak konumlandırıldı. On gün sonra Ceuta'daki sınır açılıyor.

Bu bir kez daha yaşandı

Mayıs 2021'de iki gün içinde yaklaşık 8.000 kişi yüzerek ve bariyerleri aşarak Ceuta'ya girdi; Fas güçleri ise büyük ölçüde kenarda durdu. İspanya Savunma Bakanı Margarita Robles o dönem Rabat'ı açıkça göçü - kendi kelimesiyle - şantaj olarak kullanmakla suçlamıştı.

Sebep Batı Sahra'ydı. İspanya, Sahra'nın bağımsızlığı için savaşan Polisario lideri Brahim Gali'nin bir İspanyol hastanesinde tedavi görmesine gizlice izin vermişti. Batı Sahra'yı kendi toprağı sayan Fas, sınır kontrolünü gevşeterek karşılık verdi. İlişkiler ancak 2022'de, Madrid'in bölge için Fas'ın özerklik önerisini desteklemesiyle düzeldi.

Bütün mekanizma bu; belgelenmiş, tarihleriyle. Madrid, Rabat'ın hoşuna gitmeyen bir adım attığında Ceuta bir mesaja dönüşür.

Analistler tesadüfe inanmıyor

Uluslararası Kriz Grubu'ndan Riccardo Fabiani, Fas'ın, Polisario'yu ve Sahra'nın kendi kaderini tayin hakkını destekleyen Cezayir'e yeni yakınlaşması nedeniyle İspanya'yı cezalandırıyor olabileceğini düşünüyor. Kimsenin kanıtı yok. Herkesin elinde emsal var.

Hikâyenin bir de İsrail boyutu var. Fas, 2020'de Amerikan arabuluculuğuyla İsrail'le ilişkilerini normalleştirdi ve karşılığında Sahra üzerindeki iddialarının tanınmasını aldı. İsrail'in BM büyükelçisi Danny Danon, İspanya'yı Afrika'daki yerleşkeleri elinde tuttuğu için eleştirdi; İspanya Ulaştırma Bakanı Óscar Puente buna sert yanıt verdi. Sahralı aktivist Soumara Teş Sidi tam da bu düğüme işaret ediyor - İspanya ve Cezayir, İsrail ve Filistin, Fas ve Washington, hepsi aynı cümlede.

Bu neden uzak bir hikâye değil

Balkanlar bu oyunu iki taraftan da bilir. Pazarlık aracı olarak sınır, Kuzey Afrika icadı değil - başkasının geçmek istediği toprağı elinde tutan herkesin kullandığı bir alettir. Tek fark, kolu kimin tuttuğu ve karşılığında ne istediğidir.

Fas sınırı kasten mi açtı? Kamuya açık bir teyit yok ve muhtemelen olmayacak. Ama bir devlet yıllarca bir sınırı mühürleyebildiğini kanıtlıyorsa ve o sınır, onu en çok sinirlendiren hamleden tam on gün sonra gevşiyorsa - o zaman kanıt istemek şüphecilik değil, nezaket olur.