Официјалната верзија гласи: криумчарски мрежи разнесле лажни гласини за азил и десетици илјади луѓе тргнале кон Сеута. Тоа е формулација што не објаснува ништо. Бидејќи Мароко со години покажува дека кога сака – таа граница ја држи. Прашањето не е како луѓето поминале. Прашањето е зошто тој ден никој не ги запрел.

Кризата избувна десет дена откако шпанскиот премиер Педро Санчез отпатува во Алжир – главниот регионален ривал на Мароко. За време на посетата, Мадрид и Алжир најавија зајакнати дипломатски врски, а Алжир беше позициониран како водечки снабдувач на природен гас за Шпанија. Десет дена подоцна, границата кај Сеута се отвора.

Ова веќе се случило еднаш

Во мај 2021 година околу 8.000 луѓе влегоа во Сеута за два дена, пливајќи и прескокнувајќи ги бариерите, додека мароканските сили главно стоеја настрана. Шпанската министерка за одбрана Маргарита Роблес тогаш отворено ја обвини Рабат дека користи миграција како – нејзиниот збор – изнуда.

Причината беше Западна Сахара. Шпанија тајно му дозволила на Брахим Гали, лидерот на Полисарио што се бори за независност на Сахара, да се лекува во шпанска болница. Мароко, кое Западна Сахара ја смета за своја територија, одговори со попуштање на граничната контрола. Односите се поправија дури во 2022 година, кога Мадрид ја поддржа мароканската автономистичка понуда за територијата.

Тоа е целиот механизам, документиран, со датуми. Кога Мадрид прави чекор што на Рабат не му се допаѓа, Сеута станува порака.

Аналитичарите не се убедени во случајноста

Рикардо Фабијани од Меѓународната кризна група смета дека Мароко можеби ја казнува Шпанија поради новото приближување кон Алжир, кој го поддржува Полисарио и самоопределувањето на Сахара. Никој нема доказ. Сите го имаат преседанот.

Приказната има и израелска димензија. Мароко ги нормализираше односите со Израел во 2020 година преку американско посредништво и за возврат доби признавање на своите претензии врз Сахара. Израелскиот амбасадор во ОН Дани Данон ја критикуваше Шпанија што ги задржува африканските енклави, на што шпанскиот министер за транспорт Оскар Пуенте одговори остро. Сахарската активистка Сумара Теш Сиди укажува токму на овој јазол – Шпанија и Алжир, Израел и Палестина, Мароко и Вашингтон, сите во иста реченица.

Зошто ова не е далечна приказна

Балканот ја знае оваа игра од двете страни. Границата како средство за преговори не е северноафрички изум – тоа е алатка што ја користи секој што држи територија низ која некој друг сака да помине. Разликата е само во тоа кој ја држи рачката и што бара за возврат.

Дали Мароко намерно ја отвори границата? Јавна потврда нема и веројатно нема да има. Но кога една држава со години докажува дека може да ја запечати границата, а потоа таа граница попушти токму десет дена по потегот што најмногу ја нервира – тогаш барањето докази станува учтивост, а не скептицизам.