„Şoför, klimayı aç - kavruluyoruz!" Yazın Üsküp otobüslerinde „sonraki durak"tan daha sık duyulan bir cümle. Sıcaklık 30 dereceyi aşıyor, vatandaşlar ise açılmayan küçük camlı teneke fırınların içinde yolculuk ediyor. Her gün 22 numaralı hatla işe gidip gelen bir Volkovo sakini deneyimi kısaca özetledi: „Bu toplu taşıma değil, bu emsalsiz bir felaket."

Aynı hattaki özel bir otobüs şoföründen aldığı yanıt tarihe geçecek cinsten: „Klima mı istiyorsunuz? Yok işte! Peki kaç kişinin ödemeden, kaçak bindiğini biliyor musunuz?" Klimanın, haziranda insanları taşımanın temel koşulu değil de ödenmiş bir biletin ödülü olduğu mantığı. Toplu taşıma şirketinden ise resmi açıklama: klimalar „her aracın teknik olanaklarına göre" devreye giriyor, otobüslerin bir kısmında „tam işlevsel sistemler" var, arızalı olanlar ise „servise alınıyor". 22 numaralı hatta kavrulan vatandaşlar hangi kategoride yolculuk ettiklerini kendileri değerlendirebilir.

Kavurucu otobüsün ardında soğuk bir bürokrasi var

Asıl hikâye, yeni otobüslerin neden olmadığı. 2021 seçim vaadi 250 çevreci otobüstü. Bugüne kadar toplu taşıma şirketinin filosu tam olarak altı yeni araçla yenilendi - AB bağışı. Bu arada 150 elektrikli otobüs ve 75 şarj istasyonunun alımı için iki ihale art arda çöktü; KDV hariç 50 milyon euronun üzerinde değerdeki bu işin 100 otobüsü Üsküp için, 50'si diğer şehirler için.

İlk ihale 2025'te düştü - tek istekli koşulları yerine getiremedi. Bu yıl 30 Mart'ta açılan ikincisi daha da saçma bitti: üç istekli elendi, geriye yalnızca Macar „Elektrobus-Ikarus" kaldı - ardından Kamu İhaleleri Şikâyet Devlet Komisyonu mayıs sonunda tüm ihaleyi iptal etti. Sebep? Alt yüklenici EVN ile 75 şarj istasyonu için yapılan sözleşmede elektronik imza eksikti. „Bunun esaslı bir sorun olmadığını düşündük, özellikle sözleşme mevcut ve elle imzalanmış olduğu için, ama işte, EVN onu imzalamadı", diye savunuyor Ulaştırma Bakanlığı.

Elli milyon euro, 150 otobüs ve koca bir yaz - bir elektronik imza yüzünden çöktü. Bakan Aleksandar Nikoloski, „yasanın getirdiği aşırı bürokratikleşmenin değişmesi gerektiği" sonucunu çıkardı. 22 numaralı hattaki yolcu ise şunu eklerdi: koca bir ihale imzalanmadan önce tek bir imzayı kontrol etmeyenin sorumluluğu da bir yere düşmeli.

Üçüncü deneme, yeni süreler

Üçüncü ihale 28 Mayıs'ta açıldı. Bu kez başarılı olursa, ilk 30 otobüs Aralık 2026'ya kadar gelir, tüm teslimat ise 2028 başına kadar tamamlanır. Nisanda „100 yeni otobüs geldiğinde toplu taşımadaki kaosun normalleşeceğine" söz veren Belediye Başkanı Orce Gjorgjievski şimdi şöyle diyor: „İhalenin düştüğünü duyduğumda derinden sarsıldım. Ama Bakanlık hemen yeni bir çağrı açtı ve umarım bu kez başarılı olur."

Başkan umuyor, bakan umuyor, Volkovolu yolcu da umuyor - yalnız o, ayakta, elinde biletle, kalabalığın içinde, 30 derecenin üzerinde umuyor. Beş yılda söz verilen 250 otobüsten altı tanesi: „normalleşmeye" doğru gittiğimiz hız bu. Üçüncü ihaleye kadar Üsküp toplu taşımasında klimayı yalnızca güneş ayarlıyor.