Гренланд има околу 56.000 жители и повеќе лед отколку патишта. И токму тој остров сега станува место каде што Вашингтон, Копенхаген и Нук се договараат за војска – со потпис што, според извори, треба да падне вторник, додека светските лидери се собрани на Генералното собрание на ОН. Тајмингот не е случаен. Ваквите работи не се потпишуваат кога никој не гледа, туку токму кога сите гледаат.

Станува збор за две стари бази од Студената војна на југот на островот. Едната е во Нарсарсуак, населба со неколку десетици жители, каде американската база Блуи Вест Ван беше затворена во педесеттите години. Другата е во Местерсвиг, која денес ја користи Сириус патролата – данска специјална единица што се движи со кучешки запреги. Ако тоа ви звучи како детал од друг век, тоа е затоа што навистина е. Сега во тој пејзаж доаѓа американско воено присуство, а планирано е и на источниот брег.

Договорот што никој не го видел

Текстот на договорот не е објавен. Три извори запознаени со аранжманот велат дека деталите не се конечни додека документот не биде потпишан. Значи: знаеме дека нешто се потпишува, знаеме приближно каде, но не знаеме што точно пишува во него. Колку пати сме ја виделе оваа сцена на Балканот – соопштение прво, содржина потоа, ако воопшто?

Данска има своја линија на одбрана во сето ова и таа е внимателно составена: договорот, тврдат од Копенхаген, ја става арктичката безбедност под чадорот на НАТО, наместо тоа да биде работа само на Вашингтон и Данска. Преведено од дипломатски на обичен јазик – ако веќе не можеме да го спречиме, барем нека има повеќе потписници во собата. Тоа е тактика на помалиот, а помалиот овде е земја членка на ЕУ и на НАТО.

Притисокот што трае со месеци

Аранжманот доаѓа по месеци притисок од претседателот Доналд Трамп, кој повеќепати отворено зборуваше за американска контрола над Гренланд и не исклучи ниту воена ниту економска сила. Кога најсилната армија на светот кажува дека „не исклучува“ опции околу територија на сојузник, тоа не е преговарачка позиција – тоа е потсетник кој ја држи масата.

Бројките од минатото ја даваат мерката. За време на Студената војна САД имаа 17 воени објекти на Гренланд и над 10.000 луѓе. Денес останува само вселенската база Питуфик со околу 150 американски војници. Тоа значи дека ова не е изградба од нула – тоа е враќање во простор кој еднаш веќе бил напуштен затоа што се сметало дека повеќе не е потребен. Ако некој се враќа таму каде што еднаш си заминал, вреди да се праша што се променило во пресметката.

А за нас овде долу на југ приказната има препознатлив облик. Мала територија, големи интереси, и договор чија содржина ќе ја дознаат прво новинарите, па потоа граѓаните. Балканот ја знае таа секвенца напамет. Разликата е што на Гренланд има лед, а кај нас имаше само ветувања дека сето тоа е „во наш интерес“.