Кога Вашингтон притиска врз кинеските купувачи на иранска нафта, вистинското прашање не е од каде Пекинг ќе набави гориво. Кина може да го зголеми увозот од Русија, од Саудиска Арабија и од други држави – нафтата е стока, а стоката има замена. Прашањето е далеку понепријатно: може ли Америка сè уште да одредува со кого дел од кинеското стопанство смее да работи.

Поранешниот шеф на израелската служба „Натив“, Јаков Кедми, токму тука гледа една од посериозните кинески ранливости. Кина е далеку најголем купувач на иранска нафта, а голем дел од таа работа се одвива преку приватни кинески рафинерии и трговски компании. Тие истовремено се поврзани со меѓународни банки, осигурување, бродарство и други делови од глобалниот финансиски систем врз кои Вашингтон може да влијае.

Државните компании се штитени, приватните не се

Тука лежи поделбата што ја прави приказната интересна. Големите државни корпорации имаат многу поголема политичка и финансиска поддршка од Пекинг. Приватните рафинерии, трговците и превозниците мораат да водат сметка за пристапот до меѓународниот пазар – а токму преку нив поминува значаен дел од трговијата со Иран.

Американските санкции затоа не мора директно да ја натераат кинеската држава да ја смени политиката. Доволно е на поединечни компании работењето со Иран да им стане толку ризично што самите ќе се повлечат. За Пекинг тоа би значело дека дел од неговото стопанство може да биде дисциплиниран со одлуки на друга сила – без преговори, без потпис, без официјално попуштање.

Зошто ова не застанува кај Иран

Ако санкциите, пристапот до доларот, до банките и до меѓународните пазари бидат доволни приватните кинески компании да се откажат од иранската нафта, Вашингтон би покажал дека сè уште располага со сериозна лостна точка врз кинеската економија. А таков преседан не мора да заврши кај Иран.

Денес е иранска нафта. Утре истиот метод може да се примени врз руски енергенси, врз технологија, врз финансии или врз трговија со која било држава што САД сакаат да ја изолираат економски. Малите економии тоа го знаат одамна – кога големите се караат преку банкарски канали, сметката не ја плаќа оној што ја почнал расправата.

Кинескиот одговор: направи систем што не може да се пресече

Кедми смета дека Кина мора да ја намалува таквата зависност, и опишува два правца. Првиот е развој на алтернативни финансиски и трговски механизми што не зависат од американски банки, од доларот и од инфраструктура што Вашингтон може да ја контролира.

Вториот е многу поширок – врзување на што поголем број држави за кинеската економија. Што повеќе една земја извезува во Кина, што повеќе зависи од кинески инвестиции или го користи кинескиот пазар, толку поскапо ѝ е да се придружи на американскиот притисок врз Пекинг. Кина затоа не мора секоја држава да ја претвори во политички сојузник. Доволно е соработката да стане толку важна што нејзиното прекинување би нанело сериозна економска штета и на другата страна.

Токму затоа кинеските инвестиции, трговските договори и големите инфраструктурни проекти во Азија, Африка и на Блискиот Исток имаат вредност што далеку ја надминува непосредната заработка. Економската меѓузависност станува политичка заштита.

Балканот има долго искуство со тоа да биде мала алка во туѓ синџир, и добро знае како изгледа кога голем партнер ти нуди пристап, а потоа сметката пристигнува во форма на глас. Прашањето што сите овде би требало да си го поставуваат е просто: кога еден ден Вашингтон и Пекинг ќе почнат да бараат страна, колку од нашата економија е веќе врзана за одговорот?