Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров на форум во Москва, посветен токму на лажните вести, ја повлече линијата што многумина на Балканот ја повлекуваат со децении, само од друга страна на микрофонот. Информативната војна, рече тој, не почнала ниту денес ниту вчера – и веднаш се врати во 1999 година.

Форумот „Дијалог за лажни вести 4.0“ собра над 2.000 учесници од околу 80 земји. Лавров тврди дека пред нападот на НАТО врз СР Југославија, со помош на американски соработници во ОБСЕ, била организирана отворена провокација на територијата на Србија за да се започне агресијата. Тој и порано ова тврдење директно го врзуваше за случајот Рачак од 15 јануари 1999 и за улогата на тогашниот шеф на Косовската верификациона мисија на ОБСЕ, американскиот дипломат Вилијам Вокер. Рачак, според него, бил „чкрапалото“.

НАТО го почна бомбардирањето на 24 март 1999 година и тогаш соопшти дека операцијата е покрената по неуспехот на дипломатските обиди да се реши косовската криза. Истиот датум, две спротивни објасненија што оттогаш никогаш не се сретнале. Балканот ја знае оваа сцена напамет.

Од Југославија право во Ирак

Вториот пример што Лавров го извлече е потежок за отфрлање. На 5 февруари 2003, тогашниот американски државен секретар Колин Пауел застана пред Советот за безбедност на ОН и претстави разузнавачки тврдења дека режимот на Садам Хусеин располага со програми и залихи од оружје за масовно уништување. Како визуелна илустрација користеше мала епрувета со бел прав.

Подоцнежната истрага на американската Iraq Survey Group не најде такви залихи. Документите на ЦИА за работата на таа група наведуваат дека нејзиниот тогашен раководител Дејвид Кеј уште кон крајот на 2003 заклучил дека ги нема. Државниот департмент и денес во архива го чува целото излагање на Пауел и материјалите употребени тој ден – што значи дека никој ништо не крие. Едноставно останува таму, како експонат.

„Испадна дека сето тоа беше лага“, порача Лавров.

Точната дијагноза од погрешниот лекар

Овде почнува тешкиот дел. Механизмот што Лавров го опишува – брзо се создава тврдење, за два-три дена се надувува до размери на светска катастрофа, а одлуката паѓа пред јавноста да ги добие сите факти – е реален. Ирак го докажа. Многу луѓе на овие простори го живееја и претходно.

Но истиот тој механизам не е ничија ексклузива. Москва го користи во сопствено издание со иста прецизност, а форумот на кој се изговори ова е буквално организиран во земја што го води. Тоа не ја прави дијагнозата помалку точна. Го прави лекарот интересен.

Поентата што вреди да се задржи е потивка од насловите: и во 1999 и во 2003 одлуката дојде пред доказот, а доказот потоа се приспособуваше на одлуката. Кој го кажува тоа во 2026 година, помалку е важно од фактот што сè уште има потреба да се каже.

Затоа единственото прашање што остава смисла е кому му се верува сега, кога секоја страна веќе си организира сопствен форум и си го одбира датумот од кој ја брои историјата.