Македонија падна за девет места на Светскиот индекс за слобода на печат на „Репортери без граници” – од 36-то на 45-то место. За само две години, девет позиции долу. Тоа не е движење на табелата. Е знак за нешто структурно.

Извештајот за 2026-та носи и пошироки бројки. За прв пат во 25 години, повеќе од половината држави во светот се во категорија „тешко” или „многу сериозно” за слобода на печат. Само седум земји имаат „добра” оценка – и сите се во северна Европа. Помалку од 1 отсто од светското население живее во земја со „добра” слобода на печат.

Регионот не е во подобра позиција. Србија е на 104-то место – падна за осум позиции. Босна и Херцеговина е на 90-то. Косово, единствено, се качи за 15 позиции – но од многу ниско почетно ниво. Целиот Балкан се движи во погрешна насока.

Зошто? Затоа што во 110 од 180 држави, новинарите се криминализирани со закон. Тоа е нагласено као најбрзо опаѓачкиот индикатор во индексот. Не става никаков филтер на слободата на изразување. Само ја прави нелегална.

Македонската ситуација во овој извештај не е изненадување за оние кои секој ден работат со медиумите. Притисоци од политика, претпоставени навлекувања кон уредници, проектно финансирање кое условува содржина, исчезнување на независни редакции. Сè е тоа документирано во последните пет години.

Глобалниот контекст е уште потешок. Во Газа загинале повеќе од 220 палестински новинари за време на конфликтот – „најопасно место во светот за новинари”, како што го опишува извештајот.

Прашањето кое се поставува за Балканот е едно: дали слободата на печатот ќе се врати кога ќе се сменат партиите, или сме во длабока структурна криза? 25-годишниот најнизок ниво не доаѓа од една влада. Доаѓа од начин на работа кој никој не сака да го промени.