Стотици илјади Аргентинци излегоа на улиците на Буенос Аирес и други градови во земјата, против намалување на финансирањето за државните универзитети. Бројките се препорни – според весникот Clarín, само во главниот град протестираа околу 600.000 луѓе, а на национално ниво над 1.5 милиони. Други медиуми (La Nación) ги намалија бројките за Буенос Аирес на 120.000. Како и да е – не е дискусија.

Поводот е специфичен. Хавиер Милеи, екстремно десничарскиот претседател кој зеде на функција во 2023 година со ветувања за „радикална штедливост”, ги намали буџетите за државните универзитети. Студирањето на државните факултети во Аргентина е бесплатно – тоа е традиција од децении, една од причините зошто Аргентина има неколку Нобелови лауреати и една од најобразовани популации во Латинска Америка.

Парламентот веќе има усвоено закон за финансирање на државните универзитети. Владата го блокираше со „приговор”, тврдејќи дека законот „не е специфичен околу изворите на финансирање”. Врховниот суд сега ја одлучува работата. Класична потеза – кога законска одлука не ве паѓа во чек, ја внесете во правен лавиринт со надеж дека општеството ќе се разладов.

Општеството обратно се загреа. Плакатите ги имаа најпрепознатливите фраши: „Без образование нема иднина”. Студенти, професори, синдикалисти, опозициски политичари – сите се обединија. Кога еден потез на влада ги обединува толку различни групи, тоа е сигурен знак дека потегот е политички катастрофален.

За Балканот оваа е приказна со повеќе слоеви. Аргентинскиот експеримент со Милеи (радикални намалувања, „без штета за никого” според реториката, реална штета за основните институции) е следен во многу држави на нашиот регион. Бугарија, Македонија, Србија и други имаат свои варијанти на „штедлива” реторика. И државните универзитети секаде се прва жртва.

Кога 600.000 луѓе излегуваат на улица во главен град, тоа не е „делови незадоволни групи”. Тоа е општествен фракт. И додека на Балканот има традиција на демонстрации, новините се ретки. Можеби е време тие да станат повеќе. Милеи ги пресмета аргентинските деца дека ќе ги остави без можност за бесплатно образование. Балканот тие сметки ги има пред себе – со разлика дека уште може да ги избегне.