Бројката е јасна. 2,5 милијарди евра. Толку се зголеми јавниот долг на Македонија во период од само две години. Поранешниот вицепремиер за економски прашања, Фатмир Битиќи, синоќа на ТВ Телма ги пресмета цифрите. Декември 2023 – јавен долг 8,5 милијарди евра. Сега – 10,8 милијарди евра, со потенцијал за 11 милијарди со дополнително задолжување.

Тоа не се опозициски пресметки. Тоа се официјални податоци на Министерството за финансии.

Кога се преведе во практично – тоа значи дека секој граѓанин на оваа земја сега должи дополнителни околу 1.200 евра во споредба со пред две години. Тоа е дополнителен товар врз идните даночни обврски, врз пензискиот систем, врз буџетските можности за инвестиции во образование, здравство и инфраструктура. Не „апстрактна” бројка – тоа е сметка што некој ќе ја плати.

Битиќи постави и едно поконкретно прашање: каде се една милијарда евра од унгарскиот кредит? Договорот предвидуваше 250 милиони евра наменети за единиците на локалната самоуправа – за поддршка на регионалниот развој, инфраструктура, општински проекти. Од таа сума, според Битиќи, до сега се распределени само 47 милиони евра. Преостанатите 200 милиони – се случува што? Никаде не пишува. И никој не одговара.

А вкупната унгарска кредитна линија беше една милијарда. Каде се остатокот? Битиќи бара јавен одговор. Министерството за финансии засега не реагира.

Јавниот долг во Македонија никогаш не бил централна тема на политичка дебата, бидејќи неговите последици се одложени. Каматите за денешното задолжување се плаќаат за 10, 15 или 20 години. Тоа значи дека секоја влада има политички мотив да позајмува денес, и да не зборува за плаќањето. Резултатот: долгот расте побрзо од економијата. Соодносот долг/БДП се влошува со секоја година.

Дали 2,5 милијарди евра во две години се „кризно задолжување за инвестиции” или „задолжување за оперативни трошоци и одржување на режимот”? Тоа е прашањето на кое владата избегнува да одговори со конкретен преглед на каде завршија парите. А прашањето е суштинско: бидејќи разликата меѓу „инвестиции што градат економија” и „пари што го финансираат секојдневното работење” е разликата меѓу здрав државен биланс и долгорочна криза.