Едно патување. Еден билет. Една резервација. Звучи едноставно – но во ЕУ во моментот, ако сакате да патувате со воз од Виена до Барселона со пресметки, ќе купите 4-5 различни билети, ќе минете низ толку платформи, и ако едниот воз ви доцни, ќе изгубите врска без право на компензација во останатиот дел од патот.

Европската комисија се обидува тоа да го промени. Новиот пакет регулатори, претставен оваа недела, се обврзува на принципот „едно патување, еден билет”: патниците ќе можат да резервираат целосна рута низ повеќе оператори и земји преку еден билет. Ако пропуштат врска поради доцнење на еден оператор, добиваат право на помош, пренасочување или компензација – независно од тоа кој ја пропуштил врската.

Комесарот за одржлив транспорт, Апостолос Циџикостас, го опиша концептот вака: „Европјаните ќе можат да планираат, споредуваат и купуваат билети за повеќе видови транспорт со само еден клик”. Звучи како слоган – бидејќи и е. Но конкретниот пакет имплицира и неутрални платформи за продажба, обврска доминантните железнички оператори да ги отворат системите за резервација кон конкурентите, и заштита на патниците на ниво на цела рута.

За Македонија? Овој пакет не важи директно – бидејќи Македонија не е дел од ЕУ железничкиот пазар. Македонските железници функционираат во сосема изолиран свет: возовите тргнуваат кога ќе тргнат, доцнат колку доцнат, билетите се продаваат на еден шалтер, и врски со меѓународни оператори се ограничени и нестандардни. На патници кои патуваат од Скопје кон Виена со воз – сите се сеќаваат на терминот „пресметка на ноќен воз во Белград и долго чекање”. Тоа е реалноста.

Но регулативите на ЕУ имаат начин да допираат и до соседство преку индиректни механизми – стандарди за интероперабилност, обврзувачки рамки за пристап до пазарите, и притисок преку процесот на пристапни преговори. Доколку Македонија еден ден стане дел од заедничкиот железнички пазар, оваа регулатива ќе биде во основата на тоа како функционираат врските кон Грција, Бугарија, Србија. Тогаш ќе се покаже дека железничкиот сектор во Македонија треба длабока реформа – не само нови возови (за кои многу се зборува), туку и нова инфраструктура, нови системи за резервација, и нова дисциплина во рокови.

Меѓувреме, се развива нова европска нормалност на патувања: со воз, со еден билет, со гарантирана компензација. И секој ден што Македонија поминува надвор од овој круг е уште еден ден кога млад човек од Битола или Штип ќе купи карта за авион Виена-Барселона, наместо да помисли воопшто на воз. Бидејќи воз во оваа географија значи проблем. Не сака да биде така – но е.