Министерството за финансии повлече дозвола за работа на компанијата за брзи кредити „Креди Јес” – една од најголемите играчи во овој сегмент во Македонија, со околу 40 филијали во земјата. Решението доаѓа по вонредна инспекција покрената по граѓанска пријава, која откри „системски пропусти во работењето”. Конкретни детали – засега – не се објавени.

Тоа е почеток на сериозен економски потрес. Над 100 вработени остануваат без работа. Компанијата веќе не може да одобрува или исплаќа нови кредити. Тоа што е малку забележано во првите вести е дека ова не е изолиран потег – тоа е сигнал за поостро регулирање на цел сектор кој се прошири драматично последните пет години.

Но најголемото прашање за обичниот граѓанин не е тоа што се случува со компанијата. Прашањето е: што се случува со моите долгови ако сум зел кредит од нив? Одговорот, нелогичен на прв поглед, е – тие долгови остануваат. Повлекувањето на дозволата не ги поништува постоечките обврски. Компанијата не може да дава нови кредити, но има право и обврска да ги собира претходно одобрените.

Тоа значи дека клиентите со активни договори мора да продолжат со рати според постоечките договори. Министерството ветува дека ќе објави дополнителни инструкции за процедурата на собирање – бидејќи без работни филијали и без оперативна структура, физички тешко некој да оди да плати. Дали уплатата ќе се прави преку банкарска сметка? Кој ќе ги управува неподмирените долгови – истата компанија преку правен застапник, или некоја друга?

За граѓаните со неподмирени долгови, тоа е дополнителен ризик. Тие имаат право на заштита од нерегуларни методи за собирање. Не може некој неовластен субјект да им се јави и да им бара плата „во кеш”, во моментот кога нивната дозвола е повлечена. Сите обврски се проследат преку договорот – и преку правни постапки ако дојде до спор.

Бизнисот со брзи кредити во Македонија се појави како реакција на банкарските процедури кои се сметаа за бирократски и недостапни за работници со ниски примања. Брзите кредити нудеа пари „за пет минути”. Цена: значително повисоки камати од банкарските. „Креди Јес” работеше од 2019-та – 7 години во кои собра десетици илјади клиенти, многумина повеќепати – и сега кога ѝ е повлечена дозволата, оставаат прашања за целиот сектор. Можно ли е следните неколку компании да паднат? Што ќе се случи со конкурентите кои работат на сличен модел? И каков ќе биде системот на заштита на потрошувачи во меѓувреме?