Европската Унија подготвува сеопфатен пакет мерки за намалување на зависноста од американските дигитални компании и кинеските полупроводници. Стравот? Дека Вашингтон може еден ден да активира „прекинувач за исклучување” – дигитален механизам кој ќе ја сруши критичната инфраструктура на ЕУ за време на геополитички тензии. Пакетот се претставува наредната среда.

Тоа што во дипломатска економија беше теорија на конспирација, во последните неколку години стана реалност. Во февруари 2025-та, Вашингтон наметна санкции против судии од Меѓународниот кривичен суд. Како резултат, еден судија го изгуби пристапот до својата Visa картичка – затоа што американскиот платежен систем имаше контрола. Тоа не е сценарио од трилер. Тоа е примена на постоечки инфраструктурен лост, врз поединец, во неполни 48 часа. Истиот лост, теоретски, може да се примени и врз цели институции, цели државни апарати, цели земји.

Пакетот вклучува три иницијативи: Cloud and AI Development Act за забрзана изградба на дата центри во Европа, Chips Act за безбедност на снабдувањето со полупроводници, и иницијатива која ќе охрабрува јавниот сектор да користи open source решенија наместо комерцијални американски. Како комплет, ова е најголемиот пакет за дигитална суверенитет на ЕУ во последната деценија.

Тереза Рибиера, ЕУ комесар за конкуренција, го кажа гласно: „Мораме да ги развиеме сопствените способности.” Европа, додаде, не може да дозволи надворешно влијание врз сопствените одлуки, вредности и економски сервиси. Тоа е реторика што пред пет години би се сметала за антиамериканска; денеска е реалност прифатена дури и од најатлантистички ориентираните министри во Брисел.

Кој не е среќен? Американците. Ендрју Пузер, специјален пратеник на САД, веднаш предупреди дека „Европа нема да може да учествува во економијата на ВИ ако ги попречува другите”. Превод: ако ги затворите вратите за наши компании, ние ќе ги затвориме нашите технологии за вас. Тоа е играта во која победникот не е оној кој има подобри идеи, туку оној кој може да издржи без другиот подолго време.

За балканските земји – кои не се членки на ЕУ, но критично зависат од американски и кинески дигитални платформи – ова е директен сигнал. Ако европската дигитална архитектура се преобликува, секоја земја која сака во ЕУ ќе мора да следи. Без алтернатива на американски/кинески облак, без алтернатива на американски/кинески чипови, без алтернатива на американски/кинески оперативни системи во болниците, министерствата, банките. Тоа е скриениот трошок на следната десет години европска интеграција – и тоа е скриениот трошок кој никој на Балканот сè уште не го кажува гласно.