Кога еврамбасадорот кажува дека е „шокиран”, тоа обично не е дипломатски јазик – а токму тоа го рече Михалис Рокас по посетата на струшката депонија. „Шокиран сум од големината на проблемот”, изјави тој. „Знаев дека депонијата не е во согласност со стандардите, но да ја видам толку блиску до градот, неколку стотици метри од куќите, многу близу до реката и водоснабдувањето, а и до езерото – тоа е навистина обесхрабрувачко.”

Бројките ја објаснуваат загриженоста. Депонијата е на само 500 метри од најблиските куќи, опасно близу до Црн Дрим и околу два километри од Охридското Езеро. Според еколошки активисти, купот отпад во 2021 година достигнал околу 22 метри, а денес стои на околу 30 метри височина. Сето тоа во регион што е под заштита на УНЕСКО.

Тука е таа вечна балканска приказна за која сите зборуваат, а малкумина решаваат. ЕУ поддржува долгорочно регионално решение за третман на отпад во Новаци, но тоа доцни – а додека се чека, депонијата расте секој ден. Градоначалникот Менди Ќура потврди дека состојбата останува непроменета и дека преку лето нема да дозволат палење отпад за да се спречат пожари. Тоа е најмногу што се нуди засега: ветување дека нема да изгори.

Прашањето што се наметнува е едноставно и непријатно. Зошто требаше странски амбасадор да дојде на лице место и да каже „шокиран сум” за да се зборува за нешто што локалното население го живее со години? Жителите на Струга не открија ништо ново – тие го дишат проблемот секој ден. Уште во август 2025 поднесена е и пријава до Европскиот суд за човекови права за повреда на правото на приватност и пристап до правда.

Депонијата покрај Охридското Езеро не е само еколошки проблем – тоа е тест за тоа колку сериозно ја сфаќаме сопствената природа. Кога нешто толку убаво и толку светски ценето како Охридскиот регион се остава да гние неколку стотици метри од вода за пиење, прашањето веќе не е технички. Прашањето е – на што воопшто чекаме?