Во Јута, САД, расте суштество што го собира сето она што мислиме дека го знаеме за дрвјата и го фрла во вода: Пандо, колонија од 47.000 генетски идентични стебла трепетлика, поврзани со еден заеднички коренов систем на површина од 40 хектари. Тежи околу 6.000 тони – најголемото живо суштество на планетата по маса – и старо е, според процените, 12.000 години. А сега, прв пат, научниците го слушнаа одвнатре.

Звучниот уметник Џеф Рајс поставил хидрофон – подводен микрофон – во шуплина на гранка и го протнал до кореновиот систем. За време на бура, уредот снимил длабоко, пригушено татнење. „Верувам дека она што се слуша е звукот на милиони лисја во шумата, чии вибрации патуваат низ дрвото, се спуштаат низ гранките и слегуваат во почвата”, објаснува Рајс.

Уште поинтересен е вториот наод: хидрофонот регистрирал удар по гранка оддалечена речиси 28 метри – растојание на кое звукот низ воздух не би стигнал. Тоа оди во прилог на теоријата дека целата колонија е навистина поврзана под земја, иако истражувачите внимателно оградуваат: потребни се дополнителни експерименти за да се исклучи можноста звукот да патувал низ самата почва.

Организацијата Friends of Pando, која го поканила Рајс како уметник-резидент, во снимките гледа многу повеќе од уметност. „Ветрот претворен во вибрација што патува низ кореновиот систем може неинвазивно да ни открие како работи огромниот, скриен хидрауличен систем на Пандо”, вели основачот Ленс Одит. Следните чекори: следење на движењето на водата, поврзаноста на гранките, колониите инсекти и длабочината на корењата – сè преку слушање.

И за крај, задолжителната горчина: суштество што преживеало 12.000 години – цели цивилизации, ледени доби, империи – денес е загрозено од расчистување земјиште и од нарушената рамнотежа меѓу предатори и тревопасни животни. Џинот што нè надживеал сите можеби нема да ги надживее токму нас. Ако едно дрво од 6.000 тони може да зборува, прашањето е дали некој горе слуша.