Дваесет години. Толку чекаше Тетово да почне обновата на својата Саат кула. Сега конечно се копа – со донација од 200.000 евра од турскиот град Коња.

Темелите се откриени, габаритот е одреден, и сега се чека да се тргне подземната инфраструктурна мрежа што минува под локацијата за да почнат работите. Градоначалникот на Тетово Билал Касами вели дека со подготовката на основниот проект од Конзерваторскиот центар ќе се знае целосната финансиска конструкција и колку ќе треба да се кофинансира, во соработка со Министерството за култура и туризам.

Дваесетте изгубени години имаат датум

Хронологијата вреди да се прочита бавно. Темелните партии на објектот првпат биле откриени во декември 2005. Во март 2006 продолжиле археолошките истражувања. Бил изработен проект за обнова – и тој тогаш бил оценет како плагијат на гостиварската саат кула.

„Тука некаде завршуваат сите активности“, вели Александар Јордановски, директор на Националниот конзерваторски центар.

Тука некаде. Дваесет години станаа „тука некаде“ во една реченица. Едно лошо изработен проект, и објектот останал дупка во земја две децении – не поради војна, не поради земјотрес, туку поради тоа што никој не се вратил да ја заврши работата.

Како изгледала? Никој не знае точно

Најнеобичниот детал во целата приказна: за изработката на проектот е користена вештачка интелигенција, бидејќи не постојат точни податоци како изгледала кулата – има само две-три фотографии од минатиот век кои ја прикажуваат во полуразрушена форма.

Јордановски побарал дополнителни историски истражувања и го ангажирал Бранислав Светозаревиќ, историчар од Државниот архив на Македонија, преку што дошле до нови податоци за изгледот. Потоа со вештачка интелигенција направиле слика врз основа на најдените податоци.

Значи ќе се гради реконструкција базирана на реконструкција. Тоа не е скандал – при две-три фотографии тоа е можеби единствениот чесен пристап. Но вреди да се именува што значи: ако беше почнато во 2006, сеќавањето беше поблиску, изворите побројни, а сведоците живи.

Кој плати и кој не

Касами вели дека со реконструкцијата се враќа важен објект од културното наследство и дека Тетово ќе докаже оти знае да ги сочува историјата, традицијата и културата. На презентацијата беше и новиот министер за култура и туризам Седат Сулејмани.

Убава реченица. Но парите за неа дојдоа од Коња. Двесте илјади евра за симбол на македонски град ги обезбеди турска општина, додека остатокот од финансиската конструкција допрва ќе се знае.

Тоа не е приговор кон Коња – донацијата е донација и нека ја има. Прашањето е поинакво: ако симболот навистина вреди толку колку што се кажува на презентациите, зошто требаше туѓ буџет за да се извади од земја? Дваесет години имаше време некој да не чека на подарок.